عنوان:بررسی عوامل مؤثر در کاربرد گرافیک خبری در رسانههای برخط ایران
قالب:word
تعداد صفحات:28
محتویات
چکیده
مقدمه
1-1. مبانی نظری
1-2. مفاهیم نظری
1-2-1. گرافیک اطلاع رسان
1-2-1-1. پیشینة گرافیک اطلاعرسان در جهان و ایران
1-2-2. گرافیک خبری
1-2-2-1. پیشینة گرافیک خبری در جهان و ایران
3-1. نیروی انسانی حرفهای
3-2. نرم افزارها
3-3. سرمایة لازم با لحاظ هزینهها
3- 4. بسترهای فنی و مخابراتی
3-5. ارادة مدیریتی
نتیجهگیری
1. افزایش آشنایی مدیران رسانهها با گرافیکهای خبری و اطلاعرسان
2. افزایش تسلط و تجربة طراحان گرافیک در حوزه گرافیکهای خبری و اطلاعرسان
4. حل مشکلات و محدودیتهای نرم افزاری
5. حل مشکلات فنی و مخابراتی همچون محدودیت پهنای باند
پی نوشتها
منابع
پایگاههای اینترنتی
ثسمتی از متن
چکیده
گرافیک خبری، نوعی گرافیک اطلاعرسان است که با پایبندی به اصول روزنامهنگاری، به گزارش دیداری یک خبر میپردازد. تفاوت بین گرافیک خبری و اطلاعرسان، در محتوا و سرعت زمان ارائة آنها و نیز در تفاوت بین خبر و اطلاع نهفته است. گرافیک خبری میتواند حجم زیادی از اطلاعات مربوط به یک خبر را در فضایی محدود، با جذابیت دیداری زیاد، امکان درک و فهم ساده و سریع، با توان عینیتبخشی و باورپذیری بسیار ارائه کند. بهرغم استفاده فراوان از این نوع گرافیک در رسانههای بزرگ جهان، از آن، به شکلی محدود در ایران بهره گرفته میشود. این مقاله، با هدف بررسی مشکلات و عوامل مؤثر در کاربرد گرافیک خبری در رسانههای ایران بهویژه رسانههای برخط با استفاده از روشهای توصیفی (پیمایشی و مصاحبه) به پنج عامل بازدارنده در مسیر کاربرد این نوع گرافیک در ایران دست یافته است که عبارتاند از: هزینة نسبتاً بالای تهیه و تولید گرافیک خبری، آشنایی کم مدیران رسانهها با این نوع گرافیک، تسلط و تجربة محدود طراحان گرافیک ایران در حوزة گرافیک خبری، محدودیتهای فنی و مخابراتی (بهویژه محدودیت پهنای باند) برای دسترسی مخاطبان به گرافیک خبری در رسانههای برخط و محدودیت در تولید و پشتیبانی از نرمافزارهای گرافیکی فارسیزبان (به سبب نبود گروه حرفهای برای تولید این نرمافزارها).
کلید واژه: گرافیک اطلاعرسان، گرافیک خبری، گرافیک خبری فوری، رسانه برخط و روزنامهنگاری دیداری.
مقدمه
رسانهها همواره در طول تاریخ حیات خود کوشیدهاند با بهرهگیری از انواع ابزارها و روشها، به ارائة اطلاعات و اخبار اقدام کنند تا ضمن انجام وظایف اصلی خود، موجب جلب و جذب بیشتر مخاطبان را با هدف ادامة بقای خود فراهم کنند. نحوة ارائة اطلاعات، بسته به نوع رسانه، متفاوت است؛ برای مثال، در رسانههای چاپی، از متن، انواع گرافیک، تصویرسازی، عکس و یا ترکیبی از آنها بهطور ثابت (ایستا) استفاده میشود. در رسانههای الکترونیکی (غیرشنیداری)، دیجیتال و برخط1 علاوه بر متن، از انواع فیلم، عکس، گرافیک (ایستا، متحرک و برهمکنشی یا تعاملی)، تصویرسازی (از جمله پویانمایی)، صوت و یا ترکیبی از آنها بهره گرفته میشود. از جمله از ابزارهایی که رسانهها برای ارائة اطلاعات و اخبار استفاده میکنند تا حجم زیادی از اطلاعات را بهسادگی، قابل فهم و درک در حداقل زمان، بهصورت عینی و با جذابیت دیداری بالا به مخاطبان ارائه کنند، گرافیکهای اطلاعرسان و خبری هستند. این نوع گرافیکها که در رسانههای دیجیتال و برخط، از قابلیتهای متحرک و برهمکنشی نیز برخوردارند، اختیار بیشتری به مخاطب برای ارتباط بهتر با گرافیک و دستیابی به اطلاعات و اخبار نهفته در آن میبخشند. بهرغم استفاده بسیار از انواع گرافیکهای اطلاعرسان و خبری در رسانههای جهان، از این نوع گرافیکها، بهخصوص گرافیک خبری در رسانههای ایران و بهویژه در رسانههای برخط، استفاده محدود میشود. بهمنظور بررسی علل و عوامل مؤثر در این میزان از استفاده گرافیک خبری در رسانههای برخط، به طرح پنج سؤال اصلی اقدام شده که بهطور خلاصه عبارت است: آیا عواملی همچون میزان هزینه تهیه و تولید گرافیک خبری، میزان آشنایی سردبیران با این نوع گرافیک، میزان تجربه و تسلط طراحان گرافیک بر گرافیک خبری، وجود نرم افزارهای گرافیکـی فارسیزبان برای تولید گرافیــک خبری و فراهم بودن بسترهای فنی و مخابراتی، در بهرهگیری از این نوع گرافیک در رسانههای برخط ایران مؤثر هستند؟ بهمنظور پاسخگویی به این سؤالات، در گام اول نیاز است تا مشخص شود الزامات تهیه و تولید گرافیک خبری کداماند؟ اینکه برای تهیه و تولید این نوع گرافیک، چه ترکیب، توان و تخصصی از نیروی انسانی، چه نوع نرمافزارهایی، چه میزان سرمایه (با لحاظ انواع هزینهها)، چه سطح از توان فنی و مخابراتی و چه نوع نگاه مدیریتی نیاز است؟ برای پاسخ به تمام این سؤالات تلاش شده است تا از روشهای توصیفی (پیمایشی و مصاحبه) و در کنار آنها از روش کتابخانهای استفاده شود. در روش پیمایشی جامعة آماری را سردبیران و طراحان گرافیک هفت خبرگزاری و 26 روزنامة سراسری و بینالمللــی فارسی زبانِ خبری، غیرمحلی و غیرتخصصی با نسخههای اینترنتی فعال در ایران تشکیل میدهند. روش نمونهگیری در انتخاب خبرگزاریها، روش تمامشماری و برای روزنامههای برخط، روش سیستماتیک (با استناد به رتبهبندی روزنامهها در پایگاه الکسا (Alexa) و تعیین 10 روزنامه برتر در سه بار مراجعه به پایگاه مذکور در سه تاریخ مختلف) است. بر این اساس، تعداد افراد نمونه را 34 نفر از طراحان گرافیک و سردبیران فعال در10 روزنامه برخط و هفت خبرگزاری تشکیل میدهند. در گردآوری اطلاعات نیز، از ابزار پرسشنامه و برای استخراج و تجزیه و تحلیل دادهها نیز از نرمافزار اس.پی.اس.اس (SPSS) و روش توصیفی استفاده شده است. در روش مصاحبه نیز، علاوه بر روش مصاحبة الکترونیکی (با تهیه و ارسال سؤالات مصاحبه از طریق پست الکترونیکی برای افراد نمونه) از مصاحبههای تلفنی و حضوری نیز استفاده شده است. در روش اخیر، جامعة آماری را 100 نفر از صاحبنظران، مدیران و طراحان گرافیک خبری و اطلاعرسان فعال در رسانههای بزرگ جهان (مانند یو. اس. اِی. تودی، رویترز، نیویورک تایمز، واشنگتن پست، الماندو و... که امکان دسترسی به پست الکترونیکی آنها فراهم بوده) و نیز برخی طراحان گرافیک اطلاعرسان و خبری در ایران تشکیل دادهاند. بر این اساس، افراد نمونه را 40نفر (32 نفر خارج و 8 نفر داخل ایران) از جامعة آماری مذکور تشکیل میدهند که با روش نمونهگیری در ـ دسترس انتخاب شدهاند. برای استخراج این اطلاعات، پس از ترجمه پاسخها از زبانهای مختلف انگلیسی و اسپانیایی، به تجزیه و تحلیل مقایسهای آنها به روش توصیفی اقدام شده است.
در تبیین پیشینة این پژوهش، با تأکید بر اینکه پژوهشی خاص گرافیکهای خبری و اطلاعرسان مورد استفاده در رسانههای برخط یافت نشد، میتوان از دو پژوهش با تمرکز بر گرافیکهای خبری و اطلاعرسان مورد استفاده در رسانههای چاپی یاد کرد که عبارتاند از: پایاننامهای (بهزبان فارسی) با عنوان تحلیل محتوای روزنامههای همشهری، جـامجم، مردمسالاری و رسالت از نظر گرافیک خبری و اطلاعرسـان2 و پایاننامهای (بهزبان ایتالیایی) با عنوان گرافیک اطلاعرسان ابزاری برای ارتباطات اجتماعی3.
1-1. مبانی نظری
این مقاله در مبانی و چارچوب نظری خود، بر نظریات طرح ذهنی4 (schema) و استفاده و رضایتمندی متکی است. بر اساس نظریة طرح ذهنی، مبنای تجسمها، تصورات و قضاوتهای افراد، همواره یک طرح ذهنی است که مبتنی بر تجربههای قبلی شکل گرفته است. وقتی بنا بر گفتة گرنبر، یک رسـانه سعی به سرنخ دادن میکند، یعنی در تلاش است تا این طرح ذهنی را دچار اصلاح کند تا در ذهن مخاطب، طرح ذهنی جدیدی ذخیره شود. (سورین و تانکارد، 1384: 108) بر اساس گفته کایرو، وقتی به کسی گفته میشود: «کامیون»، وی بر اساس طرح ذهنی خود، تجسمی از آن را در ذهن خود شکل میدهد (Cairo, 2006: 30) حال اگر رسانهای اصرار به «کامیون» خاصی دارد، باید با ارائة جزئیات بیشتر و با استفاده از ابزارهای تصویری و تجسمی طرح ذهنی مخاطب را به طرح ذهنی خود نزدیک کند.
بر اساس نظریة نیازجویی یا استفاده و رضایتمندی، مخاطب چیزی طلب و انتخاب میکند که احتمال دارد برایش مفید باشد (سورین و تانکارد، 1384 :419). از سویی، بر اساس عناصر «مدل استفاده و خشنودی» مخاطب در امر مرتبط ساختن ارضای نیاز و انتخاب رسانهای ابتکار عمل زیادی دارد و از سویی، رسانهها با دیگر منابع ارضای نیاز رقابت میکنند (همان: 424).
با استناد به دو نظریة مذکور، رسانهها از گرافیکهای خبری و اطلاعرسان (بهویژه انواع برهمکنشی) با ویژگیها و قابلیت خاص آنها (بهعنوان یکی از ابزارهای مؤثر در انتقال اطلاعات و اخبار)، با اهداف تأمین رضایت مخاطبان در رقابت با سایر منابع ارضای نیاز، ایجاد و اصلاح طرح ذهنی مخاطبان بهره میگیرند.
1-2. مفاهیم نظری
1-2-1. گرافیک اطلاع رسان
واژة گرافیک اطلاعرسان یا گرافیک اطلاعاتی یا اینفوگرافیک (infographic) که «از کنار هم قرار گرفتن دو واژة information وgraphic به وجود آمده است» (شُکرخواه ، 1375: 262)، در بین طراحان گرافیک ایران به اینفوگرافی معروف است. این نوع گرافیک، با زندگی روزمره انسانها عجین است و از نمونههای آن میتوان به انواع نقشه (نقشه ایستگاههای قطارهای زیرزمینی و ناوگان حمل و نقل درونشهری، نقشههای جغرافیایی، راهها، گردشگری، آماری، هواشناسی و...)، انواع دستورالعملهای تصویری مصرف کالاها و خدمات و یا رعایت نکات ایمنی، بهداشتی و پزشکی و نیز آشنایی با جزئیات بدن انسان، حیوانات، گیاهان و... یا بدنه و عملکرد انواع اشیاء، کالاها (تصویر شماره 1) و اجناس و سایر موارد مشابه با بار اطلاعرسانی و آموزشی و نیز بعضاً تبلیغاتی اشاره کرد. عینیتبخشی به مفروضات و حوادث علمی، تاریخی و... نیز به کمک همین گرافیک صورت میگیرد. در اطلاعیة علمی هماندیشی گرافیک اطلاعرسان 2005م. بمبئی هند (Infographics Seminar Handout) در خصوص تعریف گرافیک اطلاعرســان آمده است: «گرافیکهای اطلاعرسان نکات پنهان، مطـالب پیچیده و نکـات مبهم یک مطلب را آشکار، تشریح و روشن میکنند. ارائة اطلاعات بهصورت دیداری فقط شامل ترجمة موارد خواندنی به موارد دیدنی نیست. این گرافیکها، حتماً باید شامل این موارد باشند: فیلترکردن اطلاعات، مشخص کردن و نمایش رابطهها، درک کامل الگوهای موجود و در نهایت ارائة اطلاعات بهنحوی که مخاطب این اطلاعات، بتواند درک درستی از آنها داشته باشد».
عنوان: زلزله
قالب بندی:word
تعداد صفحات:43
فهرست مطالب
زلزله صفحه
مقدمه.....................................................................................4
تعریف زلزله..............................................................................4
مناطق زلزله خیز کره زمین.......................................................... 8
کمربند چین خورده الپ-هیمالیا....................................................8
کمربند اطراف اقیانوس ارام.........................................................8
کمربند میانی اقیانوس اطلس.....................................................9
علل وقوع زلزله.......................................................................9
انواع امواج زلزله.....................................................................12
برسی انواع موج زلزله.............................................................14
امواج طولی p.......................................................................14
امواج برشی s......................................................................15
امواج لاو ............................................................................15.
امواج ریله...........................................................................16.
زلزله نگاشت......................................................................16.
کانون زلزله........................................................................17.
مرکز زلزله............................................................................18
عمق زلزله...........................................................................18
زلزله های عمیق...................................................................19
زلزله های متوسط.................................................................19
زلزله های کم عمق...............................................................19
اثار زلزله..............................................................................20
لرزش زمین وتخریب ساختمانها................................................21
صداهای زلزله.......................................................................22
نورهای زلزله........................................................................23
لرزش های دریا یا تسونامی...................................................23
تغییر مشخصات اب چشمه ها.................................................23
ایجاد شکاف و گسل..............................................................24
زمین لغزش..........................................................................24
ابگونگی یا روانگرایی.............................................................25
پیش بینی زلزله...................................................................26
کاهش لرزش های کوچک زمین...............................................27
تغییر شکل پوسته زمین.........................................................28
تغییر سطح اب چاهها............................................................29
افزایش فاصله زمین در محل شکستگی ها وگسل هاتغییر دمای زمین
وخروج گازها........................................................................29
رفتار حیوانات........................................................................29
بطور کلی ساختمانهای موجود در کشور را به 3دسته زیر می توان
تقسیم کرد.........................................................................30
روش های موجود ایمن سازی ساختمانها در
برابرزلزله..........................................................................31
پدیده های ناشی از زلزله...................................................33
مقیاس ریشتر...................................................................36
بزرگ ترین زلزله ثبت شده...................................................36
قدرت زلزله........................................................................37
زلزله در ایزان.....................................................................38
زلزله های قدیمی ایران.......................................................39
نتیجه...............................................................................43
منابع...............................................................................43
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
قسمتی از متن
مقدمه:
کره زمین یک سیاره پویا است که مواردی از قبیل هوازدگی، رانش زمین، و فرسایش توسط آب، باد و یخ بصورت مداوم چهره آن را تغییر میدهد. علاوه بر این نیروهای تکتونیکی (زمینساخت صفحه¬ای) باعث تغییر در سنگهای پوسته زمین میشوند. با هر گامی که بر روی سطح زمین می¬نهیم باعث ایجاد تغییر شکل در سطح خاک میشویم و پس از عبور ما، خاک به حالت اولیه خود بازمی¬گردد، اما این تغییر شکلها آنچنان اندک است که معمولا متوجه آن نمیشویم. این تغییر شکلها در اثر نیروی محدودی است که بدلیل وزن ما به سطح زمین وارد میشود. اگر این نیرو زیاد باشد میتواند اثرات کاملا مشهودی ایجاد نماید. در این بخش به عوامل ایجاد تغییر شکلها و نیز مکانیزم های تغییر شکل در اجسام و نیز پوسته زمین می¬پردازیم
تعریف زلزله برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتداازآن تعریف مناسب ونسبتاً جامعی داشته باشیم ، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب ازآن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود.
مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیــــــانگر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .
در فرهنگ جغرافیا تالیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیائی تالیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:
جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است واغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است واحتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است . موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد ودر یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند . وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین وساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند .بالاترین زیان ناشی اززلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالاوپائین است نیست امـــــــــا در مکانــــهائی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود .زلزله ای که که در نزدیک یازیردریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدیدآبها شده وبعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر ومرگ ومیرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند ، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدهاتکانهای کوچک ثبت می شوند .
محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائة می دهد:
زمین لرزه عبارت است ازحرکات ولرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و ازآنجا درتمام جهات منتشر می شوند.
در کتاب فیزیکال جئوگرافی1 آمده است:
زلزله یکسری ازتکانها ولرزشهای ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود.تکانها ولرزشهای سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد.
در فرهنگ آکسفورد آمده است:
حرکات ناگهانی وشدید سطح زمین.
از تعاریف ذکر شده در فوق ومنابع دیگر می توان برداشت زیر را نمود:
زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهانی سطخ زمین ناشی از شکسته شدن سنگهای پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارتهاوزیانهای فراوان می شود.
زلزله از یکطرف موجب شکسته شدن و جابجائی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجائی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود ، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.
زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یکطرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود.
مناطق زلزله خیز کره زمین:
مهمترین مناطق زلزله خیز دنیا درسه منطقه پراکنده اند:
کمر بند چین خورده آلپ – هیمالیا :
جائی که پوسته آسیا – اروپا(اوراسیا) به صفحه آفریقا – هند برخورد می کند .در کشورهای ایتالیا ، یونان ، ترکیه ، ایران ، شمال هند …..
کمر بند اطراف اقیانوس آرام :
جائی که صفحه اقیانوس آرام به صفحه قاره آسیا – اروپا ـ آمریکای جنوبی ـ استرالیا و امریکای شمالی برخورد می کند. در این ناحیه از کامچاتکا تا هکایدو شدیدترین زلزله ها اتفاق می افتد . عمق کانون زلزله در این منطقة به حدود 60 کیلومتر می رسد وامواج تسونامی در اثر زلزله دراین منطقه ایجاد می شود.
کمربند میانی اقیانوس اطلس :
جائی که صفحه اقیانوس اطلس در حال گسترش است این زلزله ها نسبتاً ملایم وآرامش مردم را چندان بهم نمی زند.به استثنای گودالهای اقیانوسی کانون زمین لرزه ها در عمق 50 کیلومتری پوسته زمین است . در گودالهای اقیانوسی کانون زلزله ها در عمق 300 تا 700 کیلومتر مشاهده شده است جائی که به صفحه ای موربی بنام “ سطح بنیوف ” وجود دارد.البته زلزله ها در طول گسلهای تغییرشکل دهنده ( جائی که صفحه ها درامتداد هم می لغزند )نیز وجود دارند مثل زلزله ای که در طول گسل سن آندریاس اتفاق افتاد . (سان فرانسیسکو 1906 )
علل وقوع زلزله
در طول تاریخ حیات بشر زلزله های زیادی رخ داده است که همین امر باعث شده تا بشر دلایلی برای چرایی وقوع زلزله ذکر نماید . در دوره های قدیم وباستان که علم ودانش بشری اندک بوده ونسبت به پدیده های مختلف طبیعی جهل داشته و در عین حال بدنبال منشاءآنها هم بوده است و چون علتی را نمی دیده منشاء حواذث طبیعی مثل زلزله را به نیروهای ناشناس غیرطبیعی و ماوراء طبیعی نسبت می دادند . زلزله را خشم خدایان بر بشر یا خشم پلوتون می دانستند. با افزایش علم وبالا رفتن سطح دانش انسان بتدریج بدنبال منشاء و علل حوادث طبیعی در خود طبیعت رفت .
ارسطو معتقد بود که در حفره های زیر زمین گازهای وجود دارد ، زمانی که این گازها رها می شوند باعث ایجاد زلزله می شود . البته این نظریه را می توان در زلزله هایی که اطراف آتشفشانها رخ می دهد تا حدودی بکار برد.
به استثنای زلزله هایی که اطرف آتشفشانها رخ می دهد زلزله نتیجه عکس العمل ناگهانی وسریع پوسته زمین در مقابل نیروهای شدید، کند ولی مداومی است که در درون زمین تدریجاً از بین می روند، این عکس العمل در ساختمان زمین شناسی موجب ایجاد گسل می شود . بعبارت دیگر سنگهای تشکیل دهنده زمین ، در طول عمر خود ، سخت تحت تاثیر نیروهای مختلف قرار می گیرند و نتیجه اعمال این نیروها ، تولید نیروهای داخلی در آنهاست که شدت آنها بر واحد سطح “ تنش ” خوانده می شود . تا زمانی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل سنگ تجاوز نکند سنگ پایدار می ماند، هنگامی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل تجاوز کند سنگ گسیخته و گسل ایجاد می شود . ضمن ایجاد گسل ارتعاشاتی بوجود می آید که منجر به زلزله می شود.
اگر نیروی کند ومداوم که مقدارجابجائی ناشی ازآن بر حسب سانتی متر در سال قابل اندازه گیری باشد،سنگهای سخت ومستحکم را تحت تاثیر قرار دهد، سنگهای مزبور با سرعت چندین متر در هزارم ثانیه شکسته می شوند ، که همان گسل است . جابجائی زمین بر اثر زلزله ممکن است افقی ،قائم ،مایل یا مورب باشدومیزان آن ممکن است ازیک سانتی متر تا بیست مترتغیر کند . پهنای منطقه گسل دهها تا صدها متر بوده وطول آن از یک تا هزارکیلومترمی تواند باشد .
اگر چه ایجاد گسل نتیجه زمین لرزه ها است اما اکثر زلزله ها روی گسل های قدیمی متمرکزند.
زلزله پدیده انفجاری است که در آن میلیونها گسیختگی کوچک به دنبال هم بکار می افتند ومانند یک انفجار شیمیایی میلیونها واکنش شیمیایی بدنبال هم درآن نقش دارند. رابطه گسلـ زلزله رابطه ای دوطرفه است . وجود گسل های زیاد دریک منطقه موجب بروز زلزله است .زلزله گسل جدیدی را بوجود می آورد ودر نتیجه تعداد شکستها زیادتر شده وبه این ترتیب قابلیت زلزله در این منطقه افزایش می یابد.
عنوان:زلزله
قالب بندی:word
تعداد صفحات:41
محتویات
زلزله
زمین متغیر و تئوری صفحه زمین ساخت
تئوری صفحه زمینساخت[1]
مرز[1] صفحات
گسل و تعاریف مربوط به آن
مقدمه
گسلها
مشخصات گسلها
انواع گسلها
پدیده زلزله
انواع زمین لرزه
مکانیزم خرابی در زلزله
کانون و عمق زلزله
موجهای لرزه ای
شدت زمینلرزه
بزرگای زلزله
علایم و بررسی زمین لرزه
1)فرضیه پیش بینی درازمدت
الف_ فاصله بازگشت
ب_ پیگیری تغییر شکل های زمین
ج _ فرضیه شکاف لرزه ای
)یافتن گسل های جدید
3)علائم زلزله قریب الوقوع
علائم متصل و منتهى به آغاز زلزله
لرزه نگاری
پیش بینی زمینلرزه
آمادگی فردی
وسایل ضروری
توصیه های ایمنی قبل از زلزله در منزل
برآوردهای ایمنی
اعضای خانواده باید
توصیه های ایمنی قبل از وقوع زلزله در ساختمانهای اداری
همه کارمندان باید
توصیه های ایمنی، حین وقوع زلزله، برای هنگامیکه در خانه هستید
توصیه های ایمنی، حین وقوع زلزله، برای ساختمانهای اداری
چگونه با زلزله روبرو شویم
برای مقابله با زلزله چگونه بسازیم
چگونه آنچه را ساختهایم را ایمن سازی کنیم
برای قبل از زلزله به چه نیاز داریم؟
آشنایی با علائم زلزله
آغاز زلزله
آشنایی با جعبه امداد و نجات زلزله
نحوه عملکرد شما
الف: در حین زلزله
ب: پس از پایان زلزله
وضعیت زلزله در شهرهای ایران
تاریخچه زمین لرزه های بزرگ در ایران
نقشه خطر لرزه ای جهان
تاریخچه زمین لرزه های بزرگ در ایران
قسمتی از متن
زلزله
انفجار منحصر به فرد یک آتشفشان، وحشت حاصل از یک زلزله، منظره بی بدیل یک دره کوهستانی، و خسارت ناشی از یک زمین لغزش موارد متناقضی هستند که ما همواره شاهد آن بر روی کره زمین هستیم. کره زمین یک جزء بسیار کوچک از کاینات پهناور است، ولی خانه ماست. کره زمین منابع مورد نیاز برای جامعه پیشرفته و عناصر زندگی ما را تامین میکند. بنابراین آگاهی از این سیاره برای ادامه زندگی ما حیاتی است. پدید آمدن زلزلههای اخیر که حاصل جابجائی در پوسته زمین است، و انفجار مواد مذاب از یک آتشفشان فعال، تنها نمایشگر قسمتهای پایانی از یک پروسه طولانی است که ساختار کنونی کره زمین را بوجود آورده است. پدیدههای زمین شناسی که در داخل زمین اتفاق میافتند تنها در سایه توجه به تاریخچه کره زمین و نحوه تغییرات آن در طول سالیان کهن قابل شناخت است. به همین منظور ابتدا خلاصهای از پیدایش اولیه کره زمین ارائه میگردد.
کره زمین یکی از 9 سیارهای است که به همراه چندین قمر و تعداد زیادی اجسام کوچکتر به گرد خورشید میگردند. طبیعت منظم و مرتبی که بر منظومه شمسی حاکم است، محققان را به این استنتاج هدایت میکند که زمین و سایر کرات هم زمان با خورشید و از عناصر اولیه یکسانی تشکیل شده باشند. بر اساس فرضیه سحابی[1]، اجسام منظوم شمسی از یک توده بزرگ ابر دوار به نام ابر خورشیدی[2] تکوین یافته است که این توده سحابی غالبا از هیدروژن و هلیم و درصد پایینی از عناصر سنگینتر ترکیب یافته بود.
حدود 5 میلیارد سال پیش، این توده بزرگ ابر از گاز و ذرات ریز بر اساس جاذبه شروع به کشیده شدن به سمت همدیگر کردند. با منقبض شده این ابر مارپیچی بر سرعت چرخش آن افزوده میشد. با گذشت زمان این توده پراکنده تبدیل به یک دیسک صاف با تمرکز مواد در مرکز آن گردید.
همراه با انباشته شدن مواد برای تشکیل کره زمین، اصابت ذرات سحابی با سرعت بالا و زوال عناصر رادیواکتیو باعث افزایش تدریجی دمای کره زمین گردید. این افزایش دما به اندازهای بود که گرمای لازم برای ذوب آهن و نیکل را تامین نمود. پدیده ذوب، حبابهای مایعی از فلزات سنگین ایجاد نمود که به سمت مرکز سیاره زمین فررفتند.
علاوه بر این، در دوره ذوب، تودههای شناوری از سنگ مذاب به سطح کره زمین انتقال یافتند که با استحکام یافتن در سطح کره زمین، پوسته اولیه آن را تشکیل دهند. این مواد سنگی غنی از اکسیژن و عناصر Oxygen Seeking بخصوص سیلیکون و آلومینیوم و مقدار کمتری کلسیم، سدیم، پتاسیم، آهن و منگزیم بودند. این دوره اولیه تفکیک شیمیایی، سه لایه اساسی داخلی زمین یعنی هسته غنی از آهن، پوسته ابتدائی باریک و بزرگترین لایه زمین به نام گوشته را که بین هسته و پوسته قرار دارد را بوجود آورد.
زمین متغیر و تئوری صفحه زمین ساخت
زمین متغیر:
زمین یک کره متحرک است! اگر ما بتوانیم صد میلیون سال به عقب برگردیم، چهره زمین را با آنچه که امروز میبینیم کاملا متفاوت خواهیم یافت. هیچ اثری از کوههای آلپ یا خلیج مکزیک نخواهد بود، در عوض قارههایی در ابعاد، اشکال و موقعیتهای متفاوتی خواهیم یافت. بر خلاف زمین در چند میلیارد سال گذشته هیچ تغیر اساسی در سطح کره ماه بوجود نیامده است (فقط چند گودال اضافه شده است).
تئوری صفحه زمینساخت[3]
در طول چند دهه اخر درباره کره متغیرمان مطالب بسیار زیادی آموختهایم. در این مدت تحولی عظیم در فهم ما از زمین بوجود آمده است. این تحول ابتدای قرن بیستم با ارائه پیشنهاد مربوط به جابجائی قارهای[4] - تئوری که بیان میکند قارهها بر روی کره زمین حرکت میکنند – آغاز گردید. این مطلب با فرض ثابت بودن قارهها و کف اقیانوسها که تا آن زمان مورد قبول بود در تضاد اساسی قرار داشت و به همین دلیل نیز 50 سال طول کشید تا داده کافی برای اثبات این نظریه جمع آوری شود.
بر اساس تئوری صفحه زمینساخت، پوسته خارجی صلب زمین (لیتوسفر) به تکههای متعددی شکسته شده است که هرکدام از آنها صفحه[5] نام دارند که در حال حرکت بوده و بصورت بیوقفه تغییر شکل و اندازه میدهند. همانگونه که در شکل 1 و شکل 2 مشاهده میشود، هفت صفحه اصلی در لیتوسفر شناخته شده است. این صفحات عبارتند از: آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اقیانوسیه، آفریقا، اوروآسیا، استرالیا و قطب جنوب.
صفحات با ابعاد متوسط مانند کارائیب، نازکا، فیلیپین، عربی، کوکوس و صفحه اسکاتیا هستند و علاوه بر آنها صفحات متعددی با ابعاد کوچکتر شناخته شده است. توجه نمایید که یک صفحه بزرگ ممکن است شامل یک قاره کامل و سطح بزرگی از کف دریا باشد ( مانند صفحه آمریکای جنوبی). در حالی که هیچ صفحهای دقیقا بر اساس مرز یک قاره شناخته نشده است.
صفحات سنگ کره با سرعت بسیار پایین ولی بطور مداوم نسبت به هم درحال حرکت هستند که بطور متوسط 5 سانتیمتر در سال است. این حرکت به بدلیل توزیع نامساوی حرارت در داخل کره زمین است. مواد داغ که در عمق گوشته قرار دارند، به آرامی به سوی بالا حرکت میکنند و به عنوان یکی از سیستمهای همرفت درونی سیاره عمل مینمایند. همزمان، قطعت سردتر و چگالتر سنگکره در داخل گوشته فرو میروند. درنهایت حرکت عظیم و کند صفحات سنگ کره منجر به ایجاد زمین لرزهها، آتشفشانها و تغییر شکل تودههای بزرگ سنگی به صورت کوهها میگردد.
پدیده همرفت در داخل کره زمین همانند جریان همرفتی است که وقتی کتری پر از آب بر روی آتش قرار داده میشود در آن اتفاق میافتد. آب قسمت تحتانی آب قبل از قسمتهای دیگر گرم شده و در اثر انبساط چگالی آن کاهش مییابد و این باعث جریان یافتن آب به سمت بالا شده و همزمان آب نسبتا سردتر از سطح آب به سمت کف کتری حرکت کرده و آب سرد و گرم جایگزین یکدیگر میگردد.
شکل 1: صفحات اصلی سازنده سطح کره زمین
شکل 2: صفحات اصلی سازنده سطح کره زمین
مرز[6] صفحات:
صفحات تشکیل دهنده سنگ کره بصورت یک توده بهم چسبیده، نسبت به یکدیگر در حال حرکت هستند. با وجود اینکه قسمتهای داخلی صفحات ممکن است متحمل مقداری تغییر شکل گردند، ولی تمام اندرکنشهای اصلی بین صفحات جداگانه، در طول مرز بین آنها اتفاق میافتد. در حقیقت تلاشهای اولیه برای مشخص کردن مرز بین صفحات بر اساس محل وقوع زمین لرزهها بود. صفحات در مرزها سه رفتار کلی نسبت به هم دارند:
جائی که صفحات در نتیجه بالا آمدن مواد از گوشته از هم دور میشوند و بستر جدیدی در اقیانوسها ساخته میشود. جداشدگی صفحات، غالبا در رشتهکوههای میان اقیانوسی رخ میدهد. شکافهای ایجاد شده در اثر دور شدن صفحات، بلافاصله با سنگهای مذاب که از استنوسفر بالا میآید، پرمیشوند. این مواد گرم، به آرامی سرد شده و بستر جدید اقیانوسی را تشکیل میدهند. این پدیده میلیونها سال بطور مداوم تکرار میشود و بدین ترتیب هزاران کیلومتر مکعب بستر جدید ایجاد میگردد.
این مکانیزم کف اقیانوس آتلانتیک را در 160 میلیون سال گذشته پدید آورده است که به این پدیده گسترش بستر دریا اطلاق میشود. سرعت بستر سازی در قسمتهای مختلف متفاوت است. این سرعت از 5/2 سانتیمتر در سال در آتلانتیک شمالی تا 20 سانتیمتر در سال در قسمت شرقی اقیانوس آرام متغیر است. با اینکه بیشترین نرخ بستر سازی در مقیاس تاریخ بشر بسیار کند است، ولی کمترین نرخ تولید سنگکره به اندازه کافی سریع است که در طول 200 میلیون سال گذشته بستر تمام اقیانوسهای زمین را ایجاد کرده باشد. در حقیقت بستر تمام اقیانوسها که تعیین عمر شدهاند از 180 میلیون سال تجاوز نمیکند.
شکل 3: مرزهای واگرا در محل رشتهکوههای اقیانوسی
شکل 4: تولید بستر اقیانوسی در مرزهای واگرا
شکل 5: نحوه بالا آمدن سنگهای مذاب در مرزهای واگرا و تشکیل بستر جدید
در این نواحی، صفحات به سوی هم حرکت میکنند و در نتیجه پدیده فرونشست پوسته اقیانوسی در گوشته اتفاق میافتد. همگرائی ممکن است در مرز تصادم دو پوسته قارهای نیز اتفاق بیفتد و باعث ایجاد سامانههای کوهستانی گردد.
درحالی که پوسته جدید در رشتهکوههای اقیانوسی اضافه میشوند، سیاره زمین بزرگتر نمیشود و مساحت سطحی آن همواره مقدار ثابتی باقی میماند. برای جادادن به پوسته تازه ایجاد شده، پوسته قدیمی اقیانوسی در طول مرزهای همگرا دوباره به گوشته بازمیگردد. وقتی دو صفحه به هم میرسند، یکی از صفحات به زیر صفحه دیگر خم شده و به زیر آن میلغزد.
حاشیههایی از صفحات که پوسته اقیانوسی در حال اضمهلال است به نام مناطق فرورانش شناخته میشوند. در این مناطق صفحه فرورفته درحال حرکت به سمت پایین، وارد محیط با دما و فشار بالا میشود. مقداری از مواد فرو رفته و نیز مقدار بیشتری از استنوسفر که در بالای صفحه فرورفته قرار میگیرد، ذوب شده و به سوی بالا حرکت میکند. بندرت این سنگ مذاب ممکن است که به سطح زمین برسد و انفجارات آتشفشانی را ایجاد نماید. بهرحال بیشتر این مواد مذاب به سطح زمین نمیرسد و در همان عمق جامد شده و به ضخیمتر شدن پوسته میانجامند (شکل 6).
شکل 6: مرزهای همگرا و ناحیه فرورانش
مرزهایی که در آنها صفحات بصورت سایشی از کنار هم عبور میکنند و هیچگونه اضمهلالی در مرزها ایجاد نشده و پوسته جدیدی تولید و پوسته قدیمی نابود نمیشود. این گسلها در جهت حرکت صفحات ایجاد شده برای اولین بار در امتداد رشتهکوههای اقیانوسی یافت شند. باوجود اینکه بیشتر گسلهای امتدادلغز در طول رشته کوههای اقیانوسی قرار گرفته است، تعدادی نیز در داخل قارهها وجود دارند. دو مثال از این گسلها، گسل سنآندریاس در کالیفرنیا و گسل آلپین در زلاندنو میباشد. در طول گسل سن آندریاس، صفحه آرام درحال حرکت به سمت شمال غربی نسبت به صفحه مجاور (صفحه آمریکای شمالی) است. حرکت درطول این مرز ناشناخته نمانده است، چرا که این حرکت باعث ایجاد کرنش در سنگهای دو سمت گسل میگردد و گاهاً سنگها انرژی ذخیره شده را بصورت زلزلههای بزرگی رها میکنند، مانند زلزله سال 1906 که سان فرانسیسکو را ویران کرد.
شکل 7: مرزهای امتداد لغز و امتداد گسل ایجاد شده
گسل و تعاریف مربوط به آن
مقدمه:
پروسه تغیر شکل، ریختها و ترکیبهای مختلفی از سنگها را در مقیاسهای متفاوت ایجاد میکند. در یک سمت کوههای عظیم کره زمین قرار دارند و در سوی دیگر تنشهای موضعی باعث ایجاد ترکهای بسیار ریز در سنگ کف میگردد. از تمام این پدیده ها تحت عنوان ساختارهای سنگی یاد میشود. زمانی که یک مطالعه در منطقه انجام میپذیرد، زمین شناس ساختار غالب را تشخیص و توصیف مینماید. یک ساختار معمولا آنقدر عظیم است که فقط قسمت بسیار کوچکی از آن توسط یک بیننده، قابل مشاهده است. اغلب موارد، بیشتر سنگ کف توسط نباتات و یا رسوبات اخیر پنهان شده است. در نتیجه تهیه ساختار زمین شناسی باید بر اساس رخ نمودهای بسیار محدود که شامل مکانهایی است که کف سنگی در سطح زمین نمایان میباشد، انجام پذیرد. برخلاف تمام این مشکلات، برخی تکنیکهای ترسیم زمین شناسان را قادر به شناخت ساختارهای کنونی میسازد. در سالهای اخیر، این مسیر با کمک عکس برداری هوایی، تصویربرداری ماهوارهای و توسعه سیستم مکانیابی جهانی (GPS) هموارتر گردیده است. علاوه بر این تهیه پروفیل زمین با روش انعکاس لرزهای و نیز حفر گمانه ها، در مورد ترکیب و ساختار سنگهای در عمق دادههای زیادی را فراهم مینماید. در مکانهایی که سنگهای رسوبی موجود میباشند، تهیه ساختار سنگها سادهتر میگردد چرا که لایههای رسوبی معمولا بصورت افقی تشکیل میشوند. در صورتی که لایهها بصورت افقی باقی مانده باشد، نشان میدهد منطقه احتمالا تحت تنش و تغییر شکل نیست. ولی اگر لایه ها خمیده، مایل، یا شکسته شده باشند، نشان دهنده تغییر شکل پس از رسوبگذاری است.
گسلها
گسلها شکستگیهایی در پوسته زمین هستند که در طول آنها تغییر شکلهای قابل توجهی ایجاد شده است. گاهی اوقات گسلهای کوچک در ترانشه های جاده، جائی که لایه های رسوبی چند متر جابجا شده اند، قابل تشخیص هستند. گسلهایی در این مقیاس و اندازه معمولا بصورت تک گسیختگی جدا اتفاق میافتد. در مقابل گسلهای بزرگ، شامل چندین صفحه گسل درگیر میباشند. این منطقه های گسله، میتوانند چندین کیلومتر پهنا داشته باشند و معمولا از روی عکسهای هوایی راحتتر قابل تشخیص هستند تا سطح زمین.
در واقع حضور گسل در یک منطقه نشان میدهد که در یک زمان گذشته، در طول آن جابجایی رخ داده است. این جابجاییها میتوانسته یا بصورت جابجائی آرام باشد که هیچ گونه لرزشی در زمین ایجاد نمیکند و یا اینکه بصورت ناگهانی اتفاق بیفتد که جابجایی های ناگهانی در طول گسلها عامل ایجاد اغلب زلزله ها میباشد. بیشتر گسلها غیر فعال هستند، و باقیماندهای از تغییر شکلهای گذشته میباشند. در امتداد گسلهای فعال، حین جابجائی فرسایشی دو قطعه پوستهای در کنار هم، سنگها شکسته و فشرده میشوند. در سطح صفحات گسلی، سنگها بشدت صیقلی و شیاردار میشوند. این سطوح صیقلی و شیاردار به زمین شناسان در شناخت جهت آخرین جابجایی ایجادشده در طول گسل کمک میکند. که زمین شناسان بر اساس جهت حرکت گسلها، آنها را به انواع مختلفی تقسیم بندی میکنند که در قسمت انواع گسلها به این تقسیم بندی میپردازیم.
عنوان:زمین لرزه
قالب بندی:word
تعداد صفحات:11
محتویات
تعریف زلزله
درفرهنگ گیتا شناسی تالیف عباس جعفری آمده است
محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائة می دهد
در کتاب فیزیکال جئوگرافی آمده است
در فرهنگ آکسفورد آمده است
علل وقوع زلزله
امواج زلزله
انواع امواج زلزله
امواج سطحی
بررسی انواع موج زلزله
امواج طولی(P)
امواج برشی(S)
امواج لاو (love) :
امواج رایلی LR
کانون زلزله
مرکز زلزله
عمق زلزله
زلزله های کم عمق
پیش بینی زلزله
کاهش لرزش های کوچک زمین
تغییر شکل پوسته زمین
تغییر سطح آب چاهها
تغییر دمای زمین وخروج گازها
تغییر مقاومت الکتریکی در سطح زمین
شدت زلزله
مقیاس ریشتر
بزرگترین زلزله ثبت شده
قدرت زلزله
قسمتی از متن
زمین لرزه
تعریف زلزله
برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتداازآن تعریف مناسب ونسبتاً جامعی داشته باشیم ، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب ازآن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود.
مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیــــــانگر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .
اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل وخرافات قرارگرفته ،ولی هنوز در جوامع ومردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.
درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف « زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است ، آورده ومی نویسید :
« زمین لرزه ، لرزش وجنبش شدید ویا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی واحداث چین خوردگی وفشار یادر اثر انفجارهــای آتشفشانی بوقوع می رسد .»
در فرهنگ جغرافیا تالیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیائی تالیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:
جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است واغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است واحتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است . موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد ودر یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند . وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین وساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند .بالاترین زیان ناشی اززلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالاوپائین است نیست امـــــــــا در مکانــــهائی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود .زلزله ای که که در نزدیک یازیردریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدیدآبها شده وبعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر ومرگ ومیرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند ، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدهاتکانهای کوچک ثبت می شوند .»
درفرهنگ گیتا شناسی تالیف عباس جعفری آمده است:
جنبش سریع ومحسوسی که درنتیجه جابجائی ویا جایگیری تخته سنگهای زیر پوسته زمین پدید می آید،در نتیجه این جنبش یـــــــک سری لرزش های موجی شکل پدید می آیدوگاه تغییرات ارتفاعی پوسته زمین راباعث می گرددواغلب ضایعات وزیان های جانی وفراوانی ازخود برجا میگذارد.زمین لرزه بیشتر مخصوص نواحی آتشفشانی بوده وگاه باخروش وفوران کوههای آتشفشانی همراه می گرددودرحالات شدیدشکستهاوبریدگیهای مهم ومشخص درروی پوسته زمین از خــودبجـــــای
میگذارد.غالب زمین لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است .در مرکز وقوع زمین لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمانهاوتأسیسات واقع دراین منطقه را با نوسان های شدید به عقب و جـــــلوومی برد و حد اکثر خسارت و زیان در محلی که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمین می رسندوارد می سازد.....»
محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائة می دهد:
«زمین لرزه عبارت است ازحرکات ولرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و ازآنجا درتمام جهات منتشر می شوند.
در کتاب فیزیکال جئوگرافی آمده است:
زلزله یکسری ازتکانها ولرزشهای ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود.تکانها ولرزشهای سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد
در فرهنگ آکسفورد آمده است:
حرکات ناگهانی وشدید سطح زمین.
از تعاریف ذکر شده در فوق ومنابع دیگر می توان برداشت زیر را نمود:
زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهانی سطخ زمین ناشی از شکسته شدن سنگهای پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارتهاوزیانهای فراوان می شود.
زلزله از یکطرف موجب شکسته شدن و جابجائی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجائی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود ، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.
زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یکطرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود.
علل وقوع زلزله
در طول تاریخ حیات بشر زلزله های زیادی رخ داده است که همین امر باعث شده تا بشر دلایلی برای چرایی وقوع زلزله ذکر نماید . در دوره های قدیم وباستان که علم ودانش بشری اندک بوده ونسبت به پدیده های مختلف طبیعی جهل داشته و در عین حال بدنبال منشاءآنها هم بوده است و چون علتی را نمی دیده منشاء حواذث طبیعی مثل زلزله را به نیروهای ناشناس غیرطبیعی و ماوراء طبیعی نسبت می دادند . زلزله را خشم خدایان بر بشر یا خشم پلوتون می دانستند. با افزایش علم وبالا رفتن سطح دانش انسان بتدریج بدنبال منشاء و علل حوادث طبیعی در خود طبیعت رفت .
ارسطو معتقد بود که در حفره های زیر زمین گازهای وجود دارد ، زمانی که این گازها رها می شوند باعث ایجاد زلزله می شود . البته این نظریه را می توان در زلزله هایی که اطراف آتشفشانها رخ می دهد تا حدودی بکار برد.
به استثنای زلزله هایی که اطرف آتشفشانها رخ می دهد زلزله نتیجه عکس العمل ناگهانی وسریع پوسته زمین در مقابل نیروهای شدید، کند ولی مداومی است که در درون زمین تدریجاً از بین می روند، این عکس العمل در ساختمان زمین شناسی موجب ایجاد گسل می شود . بعبارت دیگر سنگهای تشکیل دهنده زمین ، در طول عمر خود ، سخت تحت تاثیر نیروهای مختلف قرار می گیرند و نتیجه اعمال این نیروها ، تولید نیروهای داخلی در آنهاست که شدت آنها بر واحد سطح “ تنش ” خوانده می شود . تا زمانی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل سنگ تجاوز نکند سنگ پایدار می ماند، هنگامی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل تجاوز کند سنگ گسیخته و گسل ایجاد می شود . ضمن ایجاد گسل ارتعاشاتی بوجود می آید که منجر به زلزله می شود.
اگر نیروی کند ومداوم که مقدارجابجائی ناشی ازآن بر حسب سانتی متر در سال قابل اندازه گیری باشد،سنگهای سخت ومستحکم را تحت تاثیر قرار دهد، سنگهای مزبور با سرعت چندین متر در هزارم ثانیه شکسته می شوند ، که همان گسل است . جابجائی زمین بر اثر زلزله ممکن است افقی ،قائم ،مایل یا مورب باشدومیزان آن ممکن است ازیک سانتی متر تا بیست مترتغیر کند . پهنای منطقه گسل دهها تا صدها متر بوده وطول آن از یک تا هزارکیلومترمی تواند باشد .
اگر چه ایجاد گسل نتیجه زمین لرزه ها است اما اکثر زلزله ها روی گسل های قدیمی متمرکزند.
زلزله پدیده انفجاری است که در آن میلیونها گسیختگی کوچک به دنبال هم بکار می افتند ومانند یک انفجار شیمیایی میلیونها واکنش شیمیایی بدنبال هم درآن نقش دارند. رابطه گسلـ زلزله رابطه ای دوطرفه است . وجود گسل های زیاد دریک منطقه موجب بروز زلزله است .زلزله گسل جدیدی را بوجود می آورد ودر نتیجه تعداد شکستها زیادتر شده وبه این ترتیب قابلیت زلزله در این منطقه افزایش می یابد.
بنابراین می توان نتیجه گرفت نیروهای مختلف مجموعه سنگی را تحت تاثیرقرارمی دهند . مجموعه مزبور کمی تغییر شکل می دهد ولی با توجه به خاصیت پلاستیکی خود مقاومت می کند. دراین حال کشش های درونی در مجموعه مزبور متمرکز می شوند ، هنگامی که این نیرو خیلی زیاد شود و از آستانه مقاومت سنگ تجاوز کند سنگ شکسته شده وتنشها را آزاد می کند در این حالت دوطرف شکستگی دچار جابجائی شده تا حدی که نیروهای مزبور را خنثی نماید . این همان فرضیه پلاستیکی “ رِد ” است .
البته غیراز شکست وجابجائی سنگها عواملی مثل فروریختن سقف غارهای زیرزمینی ، انفجارهای هسته ای ، انفجارهای آتشفشانی نیز می تواند ایجاد زلزله نماید.
امواج زلزله
موج زلزله موجی است که از طریق زمین حرکت می کند، که اغلب سبب ایجاد زمین لرزه یا انفجار می شود. امواج زلزله توسط زلزله شناسان مطالعه میشوند، و توسط لرزه نگار و زلزله سنج اندازه گیری می شوند.
بطور کلی پس از اینکه در داخل زمین زلزله ای به وجود آمد و انرژی زمین آزاد شد، این انرژی آزاد شده به صورت امواج ارتعاشی در کلیه جهات منتشر شده و انرژی زلزله را با خود منتقل مینمایند.
عنوان:تحلیل سیستم های آبیاری تحت فشار (قطره ای)
قالب بندی:word
تعداد صفحات:29
محتویات
چکیده
تاریخچه آبیاری در ایران
آب وهوا
وضعیت خاک وشیب زمین
آبیاری قطره ای باماشین متحرک
خرد آبیاری
آبیاری نبضی
رشد بهتر گیاه وافزایش محصول
کاهش زیان وارده به گیاه دراثر شوری آب
محدویت های فنی اقتصادی
مه آبیاری
آبیاری موضعی
آبیاری قطره ای سطحی
آبیاری حبابی
آبیاری قطره ای باماشین متحرک
مزایای آبیاری بارانی
مزایای آبیاری قطره ای
۳آبیاری زیرزمینی
مراحل توسعه آبیاری تحت فشار
۲ طراحی روش آبیاری
ب-اجراء
انواع سیستم های قطره ای
آبیاری زیر بستری
آبیاری فواره ای ( بابلر )
آبیاری اسپری
طرز کار کلی سیستم قطره ای
محاسن آبیار ی قطره ای
عملیات زراعی آسانتر
به کارگیری آب شور
معایب آبیاری قطره ای
گرفتگی
یکنواختی
شرایط خاک
تجمع نمک
خطرات
۱ ) معرفی سیستم آبیاری قطره ای
۱ ـ ۱ واحد کنترل مرکزی
وسائل بکار رفته در دستگاه کنترل مرکزی عبارتند از :
الف ـ انواع صافی های آب : صافی توری ، صافی سیکلونی ، صلفی شن
۱ ـ ۳ لوله های رابط
۱ ـ ۴ لوله های فرعی یا لترالها
۱ ـ ۵ قطره چکانها
۱ ـ ۷ بست ابتدا ئی و انتها ئی
۱ ـ ۸ اتصا لات
ب ـ ۲ انواع آرایش قطره چکانها و سطح خیس شده
آرایش قطره چکانهای چند شاخه ای
آرایش قطره چکانها بصورت زیگزاک
آبیاری بارانی
سیستم های آبیاری بارانی می توان به انواع
کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک
انواع سیستم های آبیاری قطره ای
آبیاری قطره ای
۲سیستم آبیاری کلاسیک
۳سیستم آبیاری غلتان
۴سیستم آبیاری قرقره ای
۵سیستم دوار مرکزی
۶سیستم خطی
۷سیستم آبیاری تراوا
مدیریت اسید شویی
۸سیستم قطره ای ثقلی
اسید شویی
نحوه اسید شویی
آبیاری بارانی
اجزای سیستم های آبیاری بارانی
اندازه قطرات در آبپاش ها
مزیتها ومحدودیت های آبیاری قطره ای
قطره ای بیشتردرموارد زیر کاربرددارد
قطره چکانها
و . . .
قسمتی از متن
نام مقاله : تحلیل سیستم های آبیاری تحت فشار (قطره ای)
تعداد صفحات : 29
چکیده
باتوجه به کمبود نزولات آسمانی درکشورمان وعدم توزیع مناسبزمانی ومکانی بارشها، همچنین بروز خشکسالیهای متعدد در بیست سال اخیر، ضرورت تبدیل روشهای آبیاری سنتی به روشهای نوین آبیاری از جمله آبیاری بارانی و آبیاری قطره ای بیش از پیش احساس می شود. در سالهای اخیر در سایه عنایت ویژه دولت سیستمهای آبیاری تحت فشار در کشور ما مورد توجه قرار گرفته و توسعه پیدا کرده است ولی با نگاه به حجم تسهیلات و سرمایهگذاریهای اختصاص داده شده چنانچه انتظارمیرفت توسعه آن سیستم ها خصوصاً در بعضی از مناطق کشور با پیشرفت مواجه نشده است چنانچه در بعضی از موارد بعد از سرمایهگذاری انجام شده نه تنها باعث توسعه کشاورزی نشده بلکه یک بار مالی عظیمی نیز برای زارع ببار آورده است.برای همین درتوسعه این روش ها بایستی نگاه علمی وتحقیقاتی داشته باشیم تاحاصل سرمایه گذاریها صرفه جویی درمصرف آب وبالارفتن تولیدات کشاورزی باشدالبته باید درنظر داشته باشیم که چاره ای جز تغییر روش های سنتی آبیاری نداریم زیرا با گذشت زمان و با توجه به کمبود منابع آب و مشکل کم آبی روشهای آبیاری تحت فشار ناگزیر بایستی جایگزین روشهای آبیاری سطحی یا سنتی شود.
واژه های کلیدی: آبیاری تحت فشار،آبیاری بارانی ، آبیاری قطره ای پدیده رشد جمعیت در کشورهای در حال توسعه و تنوع مواد غذایی و مصرف بالای آن در کشورهای پیشرفته باعث شده است که نیاز تقاضای جهانی به غذا به میزان که در تاریخ سابقه نداشته افزایش یابد. در سالهای گذشته افزایش تولید محصولات زراعی اکثراً از طریق افزایش و توسعه سطح زیر کشت انجام می گرفته است ولی در سالهای اخیر قسمت اعظم افزایش تولید متکی بر افزایش تولید محصول در واحد سطح بوده است.یکی از مهمترین محدودیت ها برای توسعه بخش کشاورزی آب است و از جمله فاکتورهای مهم در بالا بردن تولید در واحد سطح استفاده صحیح ازاین ماده حیاتی می باشد.با توجه به کمبود بارندگی در کشور ما (۳/۱ متوسط جهان )لازم است حداکثر استفاده از منابع محدود آب صورت پذیرد .با توجه به اهمیت آب برای کشاورزی بایستی با دقت بیشتر از بهترین روش های آبیاری که بتوان به وسیله آن با آب کم مساحت بیشتری از زمین های کشاورزی را آبیاری کرد و با مقدار کم آب بیشترین محصول را به دست آورد استفاده نمود.
با توجه به عمومیت کاربرد روش های آبیاری سنتی در کشور ما و پایین بودن راندمان کاربرد آب در این روش ها برای اینکه به اهداف خود در جهت توسعه کشاورزی و بالا بردن میزان تولیدات کشاورزی دست یابیم بالاجبار بایستی از روش های نوین آبیاری (تحت فشار)استفاده نماییم.در روش های آبیاری تحت فشار ،آب ابتدا به وسیله نیروی پمپ تحت فشار قرار گرفته سپس به صورت قطره ای یا بارانی برای آبیاری استفاده می شود .با توجه به راندمان بالای این روش ها در کنار سایر مزایای آن می توانیم از آب محدود موجود سطح بیشتری را کشت کرده و با بالا بردن کارآیی مصرف آب از طرف دیگر تولیدات کشاورزی خود را افزایش دهیم .البته بایستی در انتخاب روش آبیاری مواظب بود تا به قولی از چاله به چاه نیافتیم بلکه بایستی قبل از انتخاب و اجرای روش آبیاری تحت فشار ملاحظات لازم را از نظر فنی ،اقتصادی ،اجتماعی و … به عمل آورد تا بعداً دچار مشکل نشویم
تاریخچه آبیاری در ایران
در آبیاری فلات ایران، چشمه ها دارای اهمیت فوق العاده بوده و می باشند. بعنوان مثال ناحیه همدان با استفاده از ۱۶۰۰ چشمه که از دامنه های البرز جاری می شده آبیاری می گردیده است. مهار کردن رودخانه ها و طرز تقسیم و استفاده از آب و نیروی آن در ایران قدیم با احداث بندها و کانالها صورت می گرفته و برخی از این ساختمان ها هنوز هم پا بر جای هستند، در حالیکه از برخی از آنها فقط آثاری بر جای مانده است. از جمله این آثار می توان به بندهایی بر روی رودخانه کارون و کرخه در خوزستان، سیروان و الوند در کرمانشاه، زاینده رود در اصفهان، سفید رود در شمال و رود هیرمند در استان سیستان و بلوچستان را نام برد که در زمان ساسانیان و هخامنشیان ساخته شده اند، البته شرح تک تک آنها خارج بحث این تحقیق می باشد.
در سرزمین مصر سیل بندها و سدها، به منظور نگهداری آب به مدت طولانی در روی مزارع ساخته می شده اند، در صورتیکه در بین النهرین چنین سیل بندها و سدهایی به منظور محافظت گیاهان از خطر سیل و جلوگیری از غرقاب شدن مزارع بنا می گردیده اند. در این دو سرزمین ۴۰۰۰بنا بر شواهدی که در دست است بیش از سال قبل از میلاد مسیح آبیاری متداول بوده است .
آب وهوا
آب وهواراهنگامی باید مورد توجه قرار داد که ضرورت احداث سیستم آبیاری قطرهای قبلابطور یقین مسجل شده باشد.آبیاری قطره ای رامی توان در هرنوع آب وهوا ی خشک.نیمهخشک .نیمه مرطوب وحتی وضعیت گلخانه ای وزیر پوششهای پلاستیکی بکار برد.آبیاری قطرهای برای تمام مناطقی که درآن مقدار بارند گی کمتر ازحد لازم برای رشد مطلوبوسودآورگیاه است مناسب می باشد.این روش را می توان بخصوص درمناطقی که هر ساله دورههای خشکی طولانی بوقوع می پیوند د یاتمام ماههای سال خشک می باشد وبامقدار بارندگیکم وتوزیع آن نامناسب است.بکار گرفت .
درمناطق خشکونیمه خشک که بارندگی برای رشد گیاه کافی نیست.توسعه ریشه ها فقط دربخشی ازخاک کهتوسط قطره چکانها مرطوب می شود.صورت می گیرد.دراین مناطق تعداد محل قطره چکانهاییکه آب مورد نیاز گیاه راتامین می کنند ازاهمیت زیادی برخوردار است .بنابراینگیاهان بزرگترفضای بیشتری را اشغال می کنند وباید تعداد بیشتری قطره چکان آبیاریشوند.گاهی اوقات برای مرطوب ساختن حجم زیاد خاک ممکن است ۳تا۵قطره چکان لازمباشد.اگر منطقه مرطوب شده خاک به اندازه کافی گسترده نباشد گیاه بخوبی استقرار نمییابد ویک باد شدید یاطوفان می تواند گیاه راریشه کن کند.بنابراین درزمانی طراحیسیستم آبیاری قطره ای نه تنها مقدار بارندگی بلکه سرعت جهت وفراوانی وقوع بادهانیز باید درنظر گرفته شود زیرا طوفانهای شد ید بر رشد گیاه اثرات منفی خواهدداشت.علاوه بر آب وهوا که بر خصوصیات سیستم آبیاری قطره ای موثر است.آبیاری قطرهای اثرات قابل ملاحظه ای بر اقلیمم اراضی تحت آبیاری نیز دارد.
وضعیت خاک وشیب زمین
بطور کلی انواع خاکهای زراعی .حتی خاکهای شور وسد یمی.به شرط آنکه آب آبیاری ازکیفیت خوبیبرخوردار
نفوذ پذ یریدرخاکهای خاکهای شنی بطور عمده تابع نیروی ثقل است حال آنکه درخاکهای رسی عاملاصلی تعیین کننده شکل پیاز رطوبتی خاک نیروی کاپیلای یامویینه ای بدان معنی است کهدرخاکهای شنی پیاز رطوبتی بصورت عمودی وباریک ولی درخاکهای رسی بصورت نیمکره کوچکیابزرگی است که مرکز آن درزیرقطره چکان قراردارد.البته مرطوب شدن ناحیه ریشه بندرت از این الگوهاپیروی می کند.نیروهای ثقلی ومویینه ای فقط در وضعیتی عامل اصلی شکل پیاز رطوبتی خاک می باشند.که دبی قطره چکان کم یا معادل سرعت نفوذ آب درخاکباشد اما میزان نفوذپذیری نه فقط با بافت خاک تغییر می کند بلکه رطوبت خاک نیزموجب تغییر آن می گردد بطوری که افزایش رطو.بت خاک باعث کاهش نفوذ پذیری نهایی میگردد.درطراحی سیستم آبیری قطره ای فقط باید سرعت نهایی نفوذ آب درخاک درنظر گرفته شود.
مقادیرتقریبی سرعت نهایی نفوذ آب دربرخی ازخاکها بشرح زیر است .
- خاکهای شنی لوم شنی ۳۰تا ۸۰ میلی متر درساعت
-خاکهای لومی لوم سیلتی ۱۵تا۳۰ میلی متر درساعت
-خاکهای رسی لوم سیلتی رسی ۵ تا ۱۵ میلی متر درساعت
-خاکهای رسی ۲تا ۵ میلی متر درساعت .
سیستم های خردآبیاری
خردآبیاری
آبیاری نبضی
مه آبیاری
آبیاری موضعی
آبیاری قطره ای سطحی
آبیاری قطره ای زیر سطحی
آبیاری حبابی
آبفشانی
آبیاری قطره ای باماشین متحرک
باتو جه به انواع وتفاوتهایی که درکاربرد وتوزیع آب درروشهای خردآبیاری وجود دارد وبخصوصتغییراتی که درسالهای اخیردرآن بوجودآمده است قبل ازتشریع خصوصیات این روش به طبقهبندی آنها توجه کنیم.خرد
آبیاریهاعلیالاصول به سه گروه زیرسطحی.سطحی وهوایی(بارانی)تقسیم می شوند.درگروه زیر سطحی آبمستقیما وارد منطقه ریشه هامی شود.دراین سیستم خروج آب یامستقیما ازلوله ویاتوسطقطره چکانهاصورت می گیرد.درهردو مورد جریان آب می تواند به صورت پیوسته یا منقطعانجام شود که نوع پیوسته آن بیشتر متداول است.استفاده ازلوله های تراوا ولوله هایروزنه دار نواری در آبیاری زیر سطحی بسیار معمول می باشد. مزیت لوله های زیر سطحیدراین است که از گزند عوارض فیزیکی که ممکن است درسطح زمین وجود داشته باشد مصونهستند اما چون عملیات شخم باعث از بین رفتن آنها می شود یا باید در عمق زیاد ترینصب شوند یا اینکه برای گیاهانی مورد استفاده قرارگیرند که بمد ت چند سال در یک جااستقرار دارند.برخی لوله های نواری که در زیر سطح خاک کار گذاشته شده اند پسازانجام شخم از بین رفته ودرکشت بعد دوباره این نوارها جایگذاری می شوند.
گروه د یگر ازخرد آبیاریها انواع سطحی است که در آنهاآب روی زمین ریخته می شود تابه تد ریجدرمنطقه توسعه ریشه ها نفوذ وآن را خیس نماید.دراین روشهانیزخروج آب یابصورت پیوستهانجام می شود ویابصورت غیرپیوسته.به سیستمهای ازآبیاری که درآنها خروج آب ازقطرهچکان پیوسته می باشد روش جرعه جرعه یاجرعه ای نیز گفته می شود.۰
در خرد آبیاریهانوع بارانی خروج آب توسط خرد آبپاشها میکرو جت ویامه پاشها انجام می شود.پخش آبدرمه پاشها وخردآبپاشها معمولا بطورپیوسته ودرمیکروجت بطور منقطع صورت میگیرد.دراین روش آب مستقیما روی خاک ریخته نشده بلکه درمحیط داخل پوشش گیاهی یارویآن وکمی بالای سطح گیاه پخش می شود.بد ین ترتیب قطرات آب درسطح وسیعتری ازخاک پخششده وبه زمین نفوذ می کند ۰
خرد آبیاری
به کلیه روشهایآبیاری اطلاق می شود که در آنها مقدارکمی آب که نیاز روزانه گیاه را تامین مینماید به ناحیه رشد ریشه ها وارد می شود.این وازه مترادف با آبیاری قطره اینیزبکاربرده شده است.هرچند آبیاری قطره ای رامی توان نوعی خرد آبیاریدانست.خردآبیاری راآبیاری باحجم کم نیز گفته اند .
آبیاری نبضی
نوعی خرد آبیاریاست که درآنهاوسایل خروج آب (مانند قطره چکان یا آبپاش )بطور دایم کارنمیکنند بلکههر کدام به مد ت چند دقیقه با دپی نسبتا زیاد کار کرده وسپس متوقفمی شوند .زمانتوقف معمولا ۲الی۳
برابر زمان کارقطره چکان یاآبپاش است .به این ترتیب آب امکان ذخیره شدن در خاک راپیدا میکنند .دپی
خروجی ازقطرهچکانها دراین سیستم ۴تا ۱۰برابر دپی درقطره چکانهای معمولی است لذاخطر گرفتگیروزانه ها در آن کاهش می یابد.
رشد بهتر گیاه وافزایش محصول
درآبیاری قطره ای نیاز آبی گیاه بطور روزانه تامین میشود .لذا رطوبت خاک درمنطقه توسعه ریشه ها درطول دوره رشد تقریبا ثابت باقی مانده وگیاه کمتر از نوسانهای تنش آب صدمه می بیندمقایسه مقدار محصول
کاهش زیان وارده به گیاه دراثر شوری آب
آبیاری قطره ای دراستفاده از آب شور نسبت به سایر روشهای مرسوم آبیاری ارجع است.این امر رامی توانحداقل به سه دلیل دانست .اول اینکه درروش قطره ای فاصله آبیاریها کوتاه بودهومنطقه توسعه ریشه ها همواره خیس نگهداشته می شود.لذا محلول خاک که ریشه ها ی گیاهآب ومواد غذایی مورد نیاز خود ازآن دریافت می دارند تقریبا درطور دوره رشد گیاهرقیق باقی مانده وغلظت نمک در آن کم است.حال آنکه درسایر روشها بدلیل زیاد بودنفاصله آبیاریها خاک درروز های قبل از آبیاری نسبتا خشک بوده ومحلول خاک ازنظر نمکغلیظ می گردد.جذ ب آب درچنین شرایطی باعث وارد شدن نمک به داخل گیاه و صدمه زدن بهآن می شود.دوم اینکه در آبیاری قطره ای بر خلا ف روشهایی مانند بارانی آب مستقیماروی گیاه پاشیده نشده ویونهای کلر وسدیم موجود در آب در سطح برگ که باعث سوختگی آنها شود تجمع پیدانمی کند .سوم آنکه در آبیاری قطره ای حجم مرطوب شده خاک کهاصطلاحا به آن پیاز رطوبتی گفته می شود بطرف خارج از گیاه روبه گسترش بوده ونمکنیز در جبهه رطوبت بطور مرتب ازنقطه ریزش آب ازقطره چکان به خارج از آن رانده میشود.بطوریکه اگر قطره چکان کنار گیاه ویا درجای مناسبی قرار گرفته باشد نمکازدسترس ریشه ها دور می شود.البته عد م استقرار صحیح قطره چکان می تواند بر عکسنمک رابطرف ریشه ها رانده وباعث صدمه زدن به آن می شود.
محدویت های فنی اقتصادی
هزینه سرمایه گذاری اوین در آبیاری قطره ای نسبت به سایر روشهای آبیاری زیاد تراست.آبیاری قطرهای را از نظرسرمایه گذاری می توان مشابه آبیاری بارانی بالو له های ثابت (set-solid)دانست.درحداقل حاضر هزینه سرمایه گذاریاولیه برای اجرای یک سیستم قطره ای درسطح بین المللی ۲۰۰۰تا۷۰۰۰دلار برای هرهکتارمی باشد که مشتمل بر وسایل تصفیه پمپ دستگاه تزریق کود ولوله هامی باشد.البته هزینه واقعی سیستم بستگی به نوع دستگاههای تصفیه آب وسایل کود وسم وتعمیدات خودکارشدن آن دارد..هزینه مورد لزوم برای احداث هر هکتار آبیاری قطره ای درایران براساس اطلا عات حاصله از اداره کل توسعه روشهای آبیاری تحت فشار برای سال ۱۳۶۷حدودتا۷میلیون ریال بر آورد شده است.بطور کلی در درجه اول این سیستم بیشتر مناسبگیاهانی است که بافاصله نسبتا زیاد ازیکدیگر کشت می شوند.دردرجه دوم می توان آنهارا برای گیاهان ردیفی نیز بکار برد ولی به لحاظ اقتصادی کاربرد آن برای گیاهان دیگرمانند یونجه نیز بکار گرفته شده است.تقریبا در تمام کشورها گزارش شده است که هزینه سیستمهای خرد آبپاش ولوله های نواری منفدار برای آبیاری قطره ای سبزیجات وگلخانه بمراتب گرانتر ازسیستم های کلاسیک آبیاری قطره ای بوده وتا۱۶۰۰۰دلاردرهرهکتار می رسد هزینه های راهبری این سیستم درکشورهای مختلف بین ۱۰۰تا ۸۰۰دلارپیش بینی شده است.که تاحد زیادی بستگی به نوع سیستم نوع گیاه وشریط مدیریتی مزرعه دارد.باتوجه به این هزینه هااز آنجایی که درسیستم قطره ای همیشه خطرگرفتگی لوله هاویا عدم توزیع یکنواخت آب وجود دارد باید درطراحی واجرای این سیستم د قت کافی بعملآمده واین کارتوسط مهند سان خبره ومطلع صورت گیرد تا اکثر جنبه های فنی .اقتصادی در آن رعایت شود.عد م استفاده ازمواد مطلوب درساخت لوله واتصلات یکی از اشکالهایی است که زارعین درعمل باآن مواجه می باشند.مشکلا تی مانند نرک خوردگی وایجاد شکافدر لوله به دلیل عدم مقاومت لوله ها دربرابر تنشهای وارده درمحل اتصلات است کهناشی ازساخت لوله بامواد نامرغوب می باشد.طراحی واجرای سیستمهای آبیاری قطره ای توسط افراد غیرمتخصص مشکلات عد یده ای دربردارد که سرانجام به شکست سیستم منتهی میشود واین از جمله مواردی است که درهرطرح آبیاری قطره ای .هرچند کوچک.باید مراعاتگردد.براساس مطالعات کمسیون بین المللی آبیاری وزهکشی که عملکرد سیستمهای آبیاری قطره ای راازنظر مشکلات گرفتگی قطره چکانها مدیریتهای مربوط به استفاده ازآبشور.درکشورهایی که زارع سیستم آبیاری قطره ای را کنار گذاشته ویا آن را کنارگذاشته ویا آن را با سیستمهای دیگر خرد آبیاری تعویض نموده است علاوه بر مساله گرفتگی قطره چکانها طراحی ضعیف سیستم بوده است.اجزا مختلف سیستم آبیاری قطره ایباید به لحاظ هید رولیگی وفنی بطور صحیح ومناسب طراحی شوند.هر گونه ضعف دریکی ازاین بخشها می تواند به شکست کلی سیستم منتهی شود.
مه آبیاری
در آبیاری به روش مه پاشی پخش آب بصورت ذرات بخار یامه شبیه غبار بوده که توسط مه سازهایی مشابه با سمپاشها انجام می شود.مه ساز روی پایه های چوبی نصب وآب رابصورت ذرات بسیار ریزمانند گرد وغبار ازخود خارج می سازد.مه آبیاری باعث افزایش رطوبت درهوای اطرافگیاه شده ومعمولا برای آبیاری تهویه ای بکار می رود آبیاری تهویه ای روشی است کهدر آن باافزایش رطوبت درمحیط رشد گیاه مقدار تعرق تقلیل پیدا کرده درنتیجه نیاز به آبیاری ازنظر مقدار کاهش یافته وبد ین ترتیب می توان زمان آبیاری رابه تعویق انداخت .
آبیاری موضعی
آبیاری موضعی رابرخی روش جدید اسم برده اند که در آن لوله های پلاستیکی روی زمین قرار گرفتهوخروجیهایی باروزنه هاینسبتا بزرگ (قطر ۱۵تا۲میلی متر) به آن وصل می شود تاخروج آببتواند محل کوچکی ازسطح مزرعه یاباغ رادر اطراف ریشه گیاه خیس نماید.بااین تعریفآبیاری موضعی رامی توان مانند خروج آبازیک شیلنگ متحرک دانست که درحین حرکت آب از آن خارج شده ودر کنار ردیف گیاه ریخته می شود اما در بسیاری نوشته ها آبیاری موضعی بعنوان یک وازه عام بکار گرفته شده که زیر چتر کلی روشهای خرد آبیاری قرار می گیرد ازنظر لغوی آبیاری موضعی یعنی آبیاری یک قسمت خاص ومزرعه که آبیاری قطره ای نیز دارای همین خصو صیت است.
آبیاری قطره ای سطحی
سیستمی است باتجهیزات هیدرولیکی مرکب ازدستگاه کنترل مرکزی لوله اصلی لوله نیمه اصلی لوله های فرعی وخروجیهاکه آب رابصورت قطره باجریان پیوسته ای بادبی کم وارد سطح خاک میکند.به این سیستمها
آبیاری قطره چکانی یادریپ هم گفته می شود .
آبیاری قطره ایسطحی هم برای گیاهانی که با فاصله کشت می شوند (مانند درخت )بکار برده می شود وهم برای گیاهان ردیفی.دبی خروجی برای هر گیاه یاهر نقطه آبیاری معمولا کمتر از۱۰ لیتردر ساعات است.چنانچه خروج آب برای گیاهان ردیفی بصورت خطی ازلوله صورت گیرد مقداردبی معمولا کمتر از۱۰لیتردرساعت درهرمتر طول لوله می باشد
آبیاری قطره ای زیر سطحی
این روش که نباید آنرا با آبیاری زیر زمینی اشتباه کرد مشابه آبیاری قطره ای سطحی است بااین تفاوت که لوله فرعی وقطره چکانهادرزیر سطح خاک ناشی ازرفت و آمد ماشین آلات ویاآفتاب زدگی مصون باشند.عمق نصب لوله ها بستگی به نوع گیاه وخاک ودبی سیستم متفاوت است.این عمق در مورد سبزیجات وگیاهان کم عمق حدود ۳۰سانتی متر ودر مورد درختهابیشتر است.
آبیاری حبابی
نوع خرد آبیاری است که در آن جریان آب از یک لوله معمولی شبیه فواره خارج شده ودر حوضچه کوچکی که گیاه در آن قرار گرفته است ریخته می شود.دبی جریان در این سیستم به مراتب بیشتر ازآبیاری قطره ای سطحی یا زیر سطحی است (معمولا حد ند ۱۰۰تا۲۰۰لیتر در ساعت )ولذاخطر گرفتگی خروجیها وجود ندارد.وجود حوضچه باعث می شود تا مازلد آب خرو.جی که درخاک نفوذ نکرده در سطح خاک جریان پیدا نکند.
آبیاری قطره ای باماشین متحرک
نوعی دستگاه مشابه ماشین آبیاری بارانی با حرکت خطی است که درآن بجای آبپاشهای معمولی از لوله فرعی لوله های دیگری منشعب وتانزدیک زمین آویزان شده است.روی این لوله هایآبپاشهای کوچک یا خروجیهای دیگر نصب است که باحرکت دستگاه جریان پیوسته ای درآب بههر کدام ازردیف های کشت داده می شود.
تجهیزات آبیاری قطره ای از سه قسمت اصلی تشکیل شده است که عبارتند ازالف)درقسمت تامین فشاروکنترل مرکزی کارهای زیادی انجام می شود که شامل تحت فشار قرار دادن آب تصفیه آب.تعیین مدت زمان آبیاری اضافه نمودن کود ومواد شیمیایی لازم به آب میباشد.اجزا تشکیل دهنده این قسمت عبارتند از.
پمپ شیر تنظیم فشار.شیر یکطرفه.سیکلون فیتلر های شنی ونوری مخزن کود ومواد شیمیایی کنتور آب دستگاه برنامه ریز.شیر برقی فشار سنج ها تابلوی کنترل برق دراینجا مطلب کوتاهی درمورد شیوه کار هرکدام از آنها بیان می شود.
نوعی دستگاه مشابه ماشین آبیاری بارانی با حرکت خطی است که درآن بجای آبپاشهای معمولی از لوله فرعی لوله های دیگری منشعب وتانزدیک زمین آویزان شده است.روی این لوله های آبپاشهای کوچک یا خروجیهای دیگر نصب است که باحرکت دستگاه جریان پیوسته ای درآب به هر کدام ازردیف های کشت داده می شود.
قسمت های مختلف روش آبیاری قطره ای
دبی وفشار موردنیاز سیستم آبیاری
آرایش مورد نیازپمپ ها
طراحی ایستگاه پمپاز
روش کار وآماده سازی
تعریف سیستم های آبیاری :
آبیاری در فرهنگ ها به عنوان افزایش مصنوعی آب به زمین (به وسیله نهرها ، جویها ،لوله ها یا غرقاب کردن)برای تامین رطوبت مورد نیاز رشد گیاه تعریف می شود.
نیاز آبیاری :
به مقدار آبی گفته می شود که به صورت آبیاری به زمین داده می شود تا گیاه با حداکثر توان خود رشد نموده و تولید محصول نماید بخشی از این نیاز ممکن است از طریق باران های موثر تامین شود از طرف دیگر علاوه بر نیاز گیاه باید مقداری آب اضافی نیز داده شود تا نمک های اضافی از منطقه ریشه شسته شود.
شرایط اساسی انتخاب روش های آبیاری :
۱ خصوصیات خاک
۲ پستی و بلندی (توپوگرافی) و شیب زمین
۳شرایط آب و هوایی
۴ منبع تامین آب
۵نوع محصول زراعی
۶منابع مالی و توان اقتصادی و توجیه اقتصادی روش ها
۷نیروی انسانی
۸ مقدار و کمیت آب قابل استفاده در آبیاری
۹روش های آبیاری معمول منطقه
۱۰سطح اطلاعات و امکانات فنی و مسایل اجتماعی و…
روش های آبیاری ؛
الف -آبیاری سطحی سنتی
آبیاری سطحی که به عنوان قدیمی ترین و معمولترین روش کاربرد آب در مزرعه می باشد از اهمیت کافی برخوردار بوده و به انواع مختلف تقسیم بندی می شود.
۱-آبیاری کرتی (Basin Irrigation)
2-آبیاری نواری (Border Irrigation)
3-آبیاری جوی پشته ای یا ردیفی (Furrow Irrigation)
روش آبیاری سطحی جوی وپشته ای(فارو)
عنوان:تکنیک های زمانبندی کردن آبیاری
قالب بندی:word
تعداد صفحات:15
محتویات
تکنیک های زمانبندی کردن آبیاری
سنجش یا اندازه گیری رطوبت خاک
روش های مختلف سنجش رطوبت خاک شامل
روش استفاده از دست لامسه
میزان آب = 100%<
میزان آب = % 75-100
میزان آب = % 50- 75
میزان آب = % 25- 50
میزان آب = % 0- 25
تانسیومتر (فشار سنج)
بلوک های مقاومت الکتریکی
پایگاه های قرار دادن دستگاه های رطوبت سنج خاک
جمع آوری اطلاعات هوا سنجی
میانگین ضرایب سازگاری تبخیر گیاهان
بررسی های مبتنی بر گیاه
بمب فشار
ترمومتر(دماسنج)های مادون قرمز
ضریب گرمایی جاری در گیاه
حسگر های فشار درون برگ
دندرومتر (بلندی یاب درخت)
قسمتهایی از متن
تکنیک های زمانبندی کردن آبیاری
زمان بندی آبیاری یک روش سیستماتیک ،اصولی و منظم است که از طریق آن تولید کننده می تواندزمان آبیاری و مقدار آب مورد نیاز را مشخص نمایید.هدف یک برنامه زمان بندی موثر ،فراهم کردن آب کافی برای گیاهان است ، درحالیکه به توان زیان های ناشی از جریان آب بر روی گیاه رابه حداقل رساند.زمان بندی کردن آبیاری وابسته به عواملی چون خاک ، گیاه ،شرایط جوی ،سیستم آبیاری و فاکتورهای عملی می باشد. یک برنامه زمان بندی آبیاری مناسب مستلزم نظراتی سازنده و بی عیب برای تصمیم گیری می باشد. سطح این نظرات و تجربیات شامل بازه ای است از تجربیات شخصی تا دنبال کردن تکنیک ها و راهکارهای دیگران ، که بر پایه تجهیزات کامپیوتری گران قیمتی که می توانند آب ،خاک و پارامتر های آب و هوایی را ارزیابی کنند،بنا شده است.
تکنیک های زمان بندی کردن آبیاری می توانند براساس ،میزان آب موجود در خاک،اطلاعات آب و هوایی ویا زیرنظر داشتن کمبود های گیاهان ، باشند.روش های زمان بندی معمولی شامل سنجش مقدار آب موجود در خاک یا محاسبه میزان تبخیر و تعرق گیاهان است.تحقیق درباره فیزیولوژی گیاه منجر به پیدایش روش های زمانبندی بر اساس محاسبه فشار درون برگها ، قطرو ضخامت تنه درختان و جریان آب (شیره) موجود درون گیاه شد.
روش های مختلف سنجش رطوبت خاک شامل:
پروب نوترونی(neutron probe)
TDR
حجم سنج (gravimetric)
کشش سنج(tensiometers)
پروب آبی(aquaterr probe)
بلوک گچی(electrical resistancer blocks)
و روش لامسه (hand feel method)
بحث موجود در این متن محدود به متد ها و روش های کارامد برای تولید کنندگان محصولات کشاورزی می باشد.روش های TDR ، نوترون متر وaquqter probe روشهای بسیار گران قیمتی هستند که در حدود (4000 تا 7000 دلار) هزینه می شوند که اغلب توسط محققان و پژوهشگران به کاربرده می شوند اما معمولا توسط تولید کنندگان استفاده نمی شوند.
روش استفاده از دست لامسه
برای سنجیدن رطوبت خاک با استفاده از این روش ، مقداری خاک را برداشته و آن را در دست محکم بفشارید. زمانی که به شکل یک توپ در آمد آن را به آرامی ،سه بار به بالا پرتاب کنید با استفاده از جدول شماره 1 می توان رطوبت نسبی خاک های مختلف و در عمق های مختلف را تعیین کرد.
از متد مخصوصی که در شکل 1 نشان داده شده ، می توان برای به دست آوردن نمونه های خاک از اعماق مختلف ، استفاده کرد.
پایگاه های قرار دادن دستگاه های رطوبت سنج خاک
یک محل مناسب برای قرار دادن دستگاه باید جایی باشد که وضعیت آن مشابه وضعیت اکثریت جاهای دیگر زمین باشد. یا به نوعی دیگر اکثریت شرایط محلی را داشته باشد. در زمینهایی که دارای 2 یا چند نوع خاک مختلف می باشند.
باید از محل های بیشتری برای قرار دادن دستگاه ها استفاده کرد. بهتر است هر محل جداگانه مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به حداکثر عمق ریشه و نوع خاک موجود ،ممکن است به بیش از یک سنسور نیاز داشته باشیم. تمای گیاهانی که دارای ریشه های عمیق هستند مانند درختان میوه ،باید دارای دودستگاه رطوبت سنج درهر محوطه کاری برای بررسی داشته باشند. یکی درعمق 30 سانتی (12اینچ) و دیگری در عمق 60 سانتیمتری (24 اینچ).
میزان رطوبت خاک باید در فاصله ای به اندازه 3/2 فاصله بین تنه درخت و خطوط آبرسانی ، از محل درخت باشد. به طور معمول برا توسعه کنترل بهتررطوبت یک بخش ، تانسیومتر ها و واترمارک ها در دو عمق متفاوت نصب می شوند. برای بیشتر گیاهان ، با ریشه هایی به عمق بیشتر از 2 فوت ، رطوبت باید در عمق 4/1 تا 3/2 عمق ریشه سنجیده شود. در حالیکه دو رطوبت سنج ،یکی در عمق حدود 250 تا 300 میلی متر و دیگری در فاصله 3/2 عمق ریشه نصب شوند.
یک سیستم آبیاری باید با استفاده از اطلا عاتی زمانبندی شود که از یک قسمت زمین که بیشترین تشابه را با قسمت های دیگر دارد،به دست می آید،نه از خشک ترین محل زمین .
عنوان:اصول روش های آبیاری
قالب بندی:word
تعداد صفحات:35
محتویات
اصول وروش های آبیاری
مقدمه
آبیاری
اهداف آبیاری
شبکه های آبیاری
معادله مانینگ
روشهای توزیع آب درمزرعه
روشهای آبیاری سطحی
مزایا ومعایب آبیاری سطحی
معایب
روابط آب وخاک
خاک چیست
بافتهای مختلف خاک کشاورزی
رابطه بین آب وخاک
طبقه بندی آب موجود درخاک
توزیع ریشه درخاک
حرکت آب درخاک
حدود اعتبار رابطه دارسی
نفوذپذیری خاک
عواملی که برنفوذپذیری خاک موثرند
معادلأت نفوذ
تعیین ضرایب معادله نفوذ (a و n )
محاسبه نفوذآب درخاک
روش استفاده از کاغذ لگاریتمی
تبخیر وتعرق
تبخیر وتعرق پتانسیل
تبخیر وتعرق واقعی
روشهای اندازه گیری تبخیر و تعرق
ا ستفاده از روابط تجربی وریاضی
پایان
قسمتی از متن
مقدمه :
میزان آب دریافتی سرانه (یک نفر) درسال , مطابق گزارش سازمان ملل در سال 1995 , در ایران 1700 متر مکعب ومیزان آب مصرفی یک نفردر سال 1200 متر مکعب بوده است . ( مصرف آب دربخشهای کشاورزی ( بیشترین مصرف وحدود 70%) - دربخش صنعت ودربخش خانگی(کمترین مصرف وحدود 10%) میباشد . (اصلی ترین منبع تامین آب ایران , نزولأت آسمانی میباشد) .
یکنواخت نبودن توزیع ( از نظرزمانی ومکانی ) باعث کمبود آب در ایران است وهمچنین نداشتن سدهای کافی دلیل دیگر آن میباشد .
در ادامه گزارش ذکر شده آمده است که در سال 2025 مقدار مصرف سرانه در ایران 1200 ومقدار آب دریافتی نیز 1200 متر مکعب میباشد . ( به دلیل بالأ رفتن فرهنگ مردم وهمچنین افزایش جمعیت ) . درهمین گزارش پیش بینی شده است که در سال 2050 میلأدی مقدار آب دریافتی 700 و مقدار مصرف سرانه 1200 مترمکعب میباشد . از آن سال به بعد قطعا هر سال مشکل کم آبی خواهیم داشت .
درحال حاضر تلأش میشود تا گیاهانی تو لید گردد که بتوانند با آب شور تامین گردند, درچنین صورتی مشکل کمبود آب حل خواهد شد .
آبیاری :
در قدیم آبیاری را چنین تعریف میکردند : رساندن آب کافی به خاک به منظور تامین رطوبت مورد نیاز گیاه ,یعنی خاک واسطه ایی بین آب وگیاه است .
نقش خاک : همانند یک ظرف برای رساندن آب به گیاه عمل میکندوعدم وجود خاک یعنی رساندن دایم آب به گیاه . خاک نیاز دایمی گیاه به آب را به نیاز دوره ای تبدیل میکند .
اهداف آبیاری :
1 - تامین رطوبت مورد نیاز برای رشد گیاه .
2 - تامین ذخیره رطوبتی خاک در دوره های خشک
دربرخی از مناطق آبیاری دیمی صورت میگیرد, اینگونه آبیاری نیاز به آبیاری کمکی دارد . درجایی که بارندگی کفاف تامین رطوبت گیاه را میکند , اگر به علتی میزان بارندگی کم گردد, باید بایک سیستم موقتی آبیاری زمین تامین گردد .
3 - خنک کردن خاک ومحیط اطراف گیاه وایجادشرایطی مناسب برای رشد بهتر گیاه .
مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد واقع درشمال خوزستان دریک شرایط مساوی کشت سه نوع آبیاری را مورد آزمایش ونتایج آن را مورد بررسی قرار داد . 1 ) آبیاری قطره ای : این آبیاری توسط دریپر یا به اصطلأح قطره چکان صورت میگیرد . با این روش کمترین آبیاری صورت میگیرد, 2 ) آبیاری بارانی ( مصرف آب در این روش از روش آبیاری قطره ای بیشتر است ) و 3) آبیاری سطحی که بیشترین مصرف آب را برای تامین نیاز آبی گیاه دارد . نتایج نشان داده است که آبیاری با آب بارانی باعث رشد , ارتفاع وچتر اندازی بهتر برای گیاه شده است وعملکرد محصول بهتری نیز بدست آمد . دما در قطعه ای که با روش آبیاری بارانی آبیاری گردیده بود بین 5 تا 12 درجه کاهش داشته ومیزان رطوبت هوا نیز افزایش داشته است . نتیجه : آبیاری با روش بارانی باعث خنک کردن خاک ومحیط اطراف گیاه میشود . ( توجه : این آزمایش نمیتواند نماینده بهترین آبیاری باشدزیرا در یک منطقه مشخص وبا آب وهوایی مشخص امتحان گردیده است ) .
4 - کاهش خطر یخبندان .
در مناطق سرد سیرگاهی درفصل بهار( تشکیل شدن شکوفه وابتدای مرحله زایشی ) یک جبهه هوای سرد وارد منطقه شده ودما را تازیر صفر کاهش میدهد وخسارت زیادی به باغ میوه وارد میکند . از قدیم با راههایی دما را افزایش میدادند وآبیاری یکی از راههایی است که باعث کاهش خطریخبندان میشود . درباغ میوه این روش با آبیاری بارانی صورت میگیرد . این آبیاری به اندازه ای صورت میگیرد که آب از برگها وگلها ریزش کند درنتیجه این گونه آبیاری یک لأیه نازک از یخ روی اندامهای مختلف گیاه را می پوشاند ورابطه بین گیاه با دمای محیط قطع میشود ( هرگز به کمتر از صفر درجه نخواهد رسید ) درنتیجه خسارت پیش بینی شده کاهش خواهد یافت . این خصوصیت فقط مخصوص خواص آب میباشد . ( آب تنها ماده ای است که وقتی یخ میزند , وزن مخصوص آن کم میگردد ) در منطقه خوزستان خطر یخبندان نداریم ولی خطر سرمازدگی وجود دارد . نیشکر به سرما حساس است واگر دما به صفر برسد گیاه نیشکر از شکر درون خودش استفاده میکند . در چنین شرایطی باید مزارع نیشکر غرقآب گردد .
5 - به تاخیر انداختن تشکیل گل در بعضی از گیاهان .
اکثر گیاهان با افزایش دما به گل مینشینند . با آبیاری مرتب چنین گیاهانی , محیط اطراف گیاه خنگ میگردد و گل دهی به تاخیر می افتد .
6 - نرم کردن کلوخه های خاک پس از شخم .
کلوخه ها موانعی هستند برای جوانه زدن بذر , لذا با آبیاری اینگونه کلوخه ها را نرم میکنند .
7 - رقیق کردن غلظت املأح دراطراف ریشه .
اختلأف غلظت مواد داخل با خارج از ریشه باعث حرکت مواد به درون ریشه میگردد ( اگر غلظت محلول در خاک کمتر از غلظت محلول در ریشه باشد, حرکت مواد از خاک به سمت ریشه خواهد بود ) برای جلوگیری از عکس این عمل , باید آبیاری را بطور مرتب انجام دهیم .
8 - کنترل آفات ودادن کود وسموم همراه با آب آبیاری .
بهترین روش سمپاشی برای گیاهانی که روی آنها را آفات گرفته است , ادغام سموم با آب وآبیاری به روش بارانی میباشد. کود را هم باید با روش آبیاری قطره ای یا سطحی به خاک اضافه نمود ودردسترس گیاه قرار داد .
9 - شستشوی خاک وخارج کردن نمکهای اضافی .
( واحد EC میلی موز یا دسی زیمنس است . moh هم واحد هدایت الکتریکی است از آنجا که واحد آن بزرگ است لذا آن را با میلی یا میکرو میخوانند . moh عکس ohm است .)
آب مصرفی حدودا 3000 میکرو موز است . EC آب کارون در مبدا 0.6 , در اهواز 3 ودر آبادان بین 7 تا 8 میلی موز است . در زمان بارندگی EC رودخانه ها کم ودر خشکسالی زیاد میشود . برای بیان راحتترمقدار شوری آب باید از رابطه TDS استفاده نمود . این اصطلأح برای دهقانان نیز قابل فهم میباشد .
TDS= EC . 0.64 .
سوال : یک هکتار زمین با گیاه نیشکر کشت شده است , EC آب کارون 3 میباشد . میزان آب مصرفی گیاه نیشکر 2000 میلی متر است ( 2 متر درواحد سطح ) . مقدار نمکی که به خاک در سال اضافه میشود =
TDS = 3 * .64 = 1.92 g / lit = 1.92 Kg / m3 10000*2 = 20000 m3
1.92 * 20000 = 38400 kg / m3
رقم 20000 از ارتفاع آب مورد نیاز نیشکر در هکتار بدست آمده است . محاسبه نشان میدهد که هر سال حدود 38.4 تن نمک به خاک اضافه میگردد .
نیشکر یک گیاه تقریبا 5 ساله است و نمکی که در طی این 5 سال به خاک اضافه میگردد بسیار زیادخواهد بود . 38400 * 5 = 192000 متر مکعب .
شبکه های آبیاری
یک شبکه آبیاری به مجموعه ای از بخشهای مختلف گفته میشود که این مجموعه آب را تا دراختیار قرار گرفتن گیاه هدایت نماید . یک شبکه آبیاری ممکن است از 5 قسمت تشکیل شده باشد :
1 ) منبع آب: 2 ) تاسیسات انحراف آب : 3 ) مخازن ذخیره موقت آب :4 ) تاسیسات انتقال آب :
5 ) روشهای توزیع آب در مزرعه :
1 ) منبع آب –:
حیاتی ترین بخش یک شبکه آبیاری میباشد والباقی قسمتهای شبکه تابع این قسمت است . رودخانه , چاه , چشمه , قنات , برکه , دریاچه آب شیرین و .... بعنوان منابع آب محسوب میشوند .
شرایط منبع آب : برای استفاده از منبع در اراضی کشاورزی باید الف) کیفیت آب ب ) گنجایش منبع
( درخوزستان برای کشت های مختلف حدودا 5/1 لیتر در ثانیه درهکتار , آب نیاز داریم ولی اگر فقط کشت مورد نظر نیشکر باشد مقدار آب مورد نیاز یک هکتار در ثانیه , 3 لیتر میباشد. به این نیاز آبی گیاه در هکتار هیدرومدول گویند ) . ج ) تداوم جریان آب در منبع د ) فاصله منبع آب تا اراضی کشاورزی .
2 ) تاسیسات انحراف آب :
به سازه هایی گفته میشود که این سازه ها آب را درجهت اراضی کشاورزی هدایت میکند . این سازه ها شامل انواع سدها , ایستگاههای پمپاژ و کانالهای انحرافی میباشد . دراینجا لأزم است تا توضیحی مختصر درخصوص ایستگاههای پمپاژ داده شود : :
نقش ایستگاههای پمپاژ در آبیاری : یک ایستگاه پمپ از یک پمپ وضمائم آن , قسمت مکش وضمائم آن و قسمت دهش وضمائم آن میباشد . ( معمولأ قطر لوله مکش از دهش بیشتر است ) . اصطلأحاتی در خصوص پمپ بکار میرود که برخی از آنها بشرح ذیل است :
ارتفاع مکش : فاصله عمودی از محور پمپ تا سطح آب در منبع
ارتفاع دهش ( رانش ) : فاصله عمودی از محور پمپ تا محل خروج آب از لوله
حد اکثر مکش : با توجه به فشار اتمسفر ودر صورتی که هیچگونه افت انرژی وجود نداشته باشد , حداکثرمکش10مترخواهدبود(تلفات انرژی که دراثر وجوداصطکاک بوجودمی آید,باعث کمترشدن مکش میگردد).
ارتفاع استاتیکی پمپاژ : جمع ارتفاع مکش وارتفاع رانش را ارتفاع ثابت پمپاژ یا ارتفاع استاتیکی پمپاژ گویند.
عنوان: فضایل اخلاقی
قالب بندی:word
تعداد صفخات:29
محتویات
اخلاق فضیلت
تاریخ موضوع
پیشرفتهای معاصر
مباحث رایج
اخلاقفضیلت و فلسفه دین
فضائل اخلاقی و مدیر قرن بیست و یکم
چکیده
مقدمه
جهانی شدن اصول اخلاقی
جنبه های اصول اخلاقی
اخلاق در بخش دولتی
متواضع و فروتن هستید یا ... ؟
برگرفته از کتاب اخلاق در قرآن آیت الله مکارم شیرازی
حد (گستره) تواضع و کرامت انسان
حد (گستره) تواضع و کرامت انسان
تواضع در روایات
پایان
قسمتهایی از متن
اخلاق فضیلت
جین پورتر
بهبیان کلی، یک فضیلت، یک خصلت شخصیتی قابل تحسین یا مطلوب است. بنابراین میتوان گفت اخلاق فضیلت شکلی از تأمل و تفکر است که برای این قبیل خصایل شخصیتی مرتبه و موقعیتی اساسی قایل است. اخلاق فضیلت منحیثهو، اغلب در مقابل آن رویکردها به فلسفه قرار دارد که بر قواعد، تکالیف یا یک الزام کلی نیکوکاری تأکید میورزند، هرچند که رابطة واقعی میان این برداشتهای گوناگون خود یک موضوع قابل بحث است.
فلسفة اخلاق - اگر آن را یک رشته نظام یافته لحاظ کنیم - با تأمل درباره ماهیت فضایل و جایگاه آنها در تصوری شامل و فراگیر از کمال بشری آغاز میشود. تأمل اخلاقی، تحت تأثیر مکتب رواقی2 و سپس آیین مسیحیت،3 ماهیت تکلیف و قانون اخلاقی را نیز بطور روزافزون مورد بحث قرار داده است ولی تصور فضیلت و مفاهیم وابسته، همچنان تا اواخر قرون وسطی بر تأمل درباره حیات اخلاقی مسلط بودهاند. اما با ظهور مدرنیته،4 مفهوم فضیلت بهتدریج جایگاه اساسی خود را در تأمل اخلاقی از کف داد و مفاهیم قانون، تکلیف و الزام به جای آن نشستند. فلاسفة اخلاق موضوع فضیلت را تا دهه 1950 غالباً مغفول نهاده بودند. هرچند نمیتوان گفت که تأمل درباره فضایل محوریت اولیه خود را باز یافته است، ولی بهیقین یکی از موضوعات مسلط و مورد علاقه فلاسفه اخلاق معاصر، مخصوصاً محققان جوانتر ا ست.
تاریخ موضوع
مفهوم فضیلت (آرته) نقشی اساسی در نوشتههای «هومر» ایفا میکند، در این نوشتهها فضیلت حاکی از کمال یا جوانمردی است، نه حاکی از چیزی که ما معمولاً فضیلت اخلاقی، چنانکه باید، تلقی میکنیم. در دوره حماسی5 [تاریخ یونان]، «فضیلت» میتوانسته است ناظر به هر کیفیتی باشد که فرد را بر اجرای نقش خویش در جامعه بهروشی قابل ستایش، توانا میسازد. مثلاً، شجاعت و توان رزمی فضایل مشخصه جنگ آوران اشرافی و وفاداری و حیأ فضایل مشخصه زنان هستند.
در جامعه آتنی قرن پنجم پیش از میلاد فضایل متناسب با یک جامعه جنگ افروزتر بهتدریج در بافت حیات شهری جای خود را به فضایل دیگر داده یا دگرگون شد. این تغییرات اجتماعی، بهنوبه خود، به تلاشهایی برای ارائة تبیینی نظامیافته از فضیلت مؤدی شد. سقراط، اولین نمونه فیلسوف اخلاق تلقی شده، لیکن همانطور که محققان اخیر یادآور شدهاند، فلاسفه دیگر و نیز تراژدینویسان آتنی بنیادهایی برای تأمل و تفکر نظام یافته درباره فضایل تأسیس کردهاند (131-45Nussbaum, 2,68,pp.48-32, Mac Intyre 4891, pp.)
افلاطون، معروفترین شاگرد سقراط اولین تحقیق فلسفی مبسوط را دربارة فضایل که تا آن موقع بحثی درباره آنها نشده بود، ارائه کرده است. در سراسر نوشتههای افلاطون شاهد تلاشهایِ ذهنی درخشان و دقیق برای کنار آمدن با ناسازگاریها و شکافهایی هستیم که در سنت پذیرفته او در خصوص فضایل وجود دارند. بطور خلاصه، او استدلال کرده است که فضیلت، اگر بهدرستی فهمیده شود، اساساً معرفت یا بصیرتی نسبت به چیزی است که حقیقتاً خیر است. فردی که دارای این معرفت است قادر است مؤلفههای مختلف نفس خویش را در نسبت صحیحی با یکدیگر قرار داده و مطابق با بصیرتش نسبت به خیر عمل کند. از آنجا که فضایل صور معرفتاند، در حقیقت همه آنها ذاتاً یکی هستند. لذا افلاطون به آموزة وحدت فضایل که بسیار مورد بحث قرار گرفته، قایل بوده است. بهعلاوه افلاطون معتقد بوده است که فضیلت قابل تعلیم است، همة اعمال آدمی از نوعی جهل ناشی میشوند و فقط شخص با فضیلت حقیقتاً سعادتمند است (85-234(Mussbaum, 6891, pp..
ارسطو، شاگرد افلاطون، نیز بهنوبه خود، تبیینی بدیل از فضایل ارائه کرده و کوشیده است با ناسازگاریهای سنت حماسی کنار بیاید. ارسطو تبیین خویش از فضایل را بر تبیینی مسبوق به مابعدالطبیعه، درباره خیر بشری مبتنی کرده است که بر طبق آن آرمانهای رایج حیات فضیلتمندانه را منظم ساخته و معیارهایی برای متمایز ساختن فضایل حقیقی از همانندهای آنها ارائه کرده است (235-372Macintyre, 4991, pp.46-641, Nussbam, 6891, pp.) تبیین هنجاری او از فضایل مشتمل بر ادعایی است که بسیار غلط فهمیده شده است و آن این است که رفتار فضیلتمندانه نشان دهندة یک حد وسط6 است که ناظر بهنوعی توازن مقتضی میان دواعی رقیب است و بواسطه حکمت عملی7 تعیین یافته است (129-64.(Stocher, 0991, pp, او همچنین، در مقابل افلاطون، استدلال کرده است که ممکن است به خیر علم داشته و در عین حال خلاف آن علم عمل کنیم، و بدین سان بحثی مبسوط درباره مسئله ضعف اراده8 به راه انداخته است.
به تبع این، همه مکاتب فلسفی عمده و بسیاری از سنتهای دینی عوالم یونانیمآبی و رومی در سنت جاری تأمل درباره فضایل شرکت جستهاند. متنفذترین نویسندگان این دوره، حداقل در غرب قرون وسطی، عبارتند از سنکا رواقی و سیرون التقاطی (که نوشتههای اخلاقی اش بسیار متأثر از رواقیان است) و متکلمان مسیحی گریگوری کبیر و آگوستین. تأمل و تفکر قرون وسطی درباره فضایل در همان راستا ادامه یافت و آرمانهای مشخصاً مسیحی فضایل دینی (ایمان، امید و نوعدوستی) را در سنتی که بر فضایل اصلی دوراندیشی، عدالت، اعتدال و بردباری متمرکز شده بود، جای داد. معروفترین بحث قرون وسطایی درباره فضیلت بحث توماسآکویناس است که میان عناصر ارسطویی و نوافلاطونی جمع کرده است، عناصر نوافلاطونی از طریق آگوستین، دیونوسیوس - مزعوم9 و شماری از دیگر نویسندگان مسیحی متقدم به او رسیده است. اما خطاست که فرض کنیم تأمل درباره فضایل، در این دوره، به الهیات مسیحی محدود بوده است. اگر بخواهیم فقط یک نمونه خلاف این را ذکر کنیم، فیلسوف و خاخام یهودی، موسیبن میمون، نیز نظریهای درباره فضیلت بسط داده که به سبکی مشخص و اصیل میان عناصر فلسفی و یهودی سنتی جمع کرده است.
طی دوران جدید، تا اواخر قرن نوزدهم فلاسفه اخلاق همچنان توجه زیادی را مصروف فضایل میکردند. اما پس از این مقطع اخلاق کانتی10 و اصالت فایده11 بر فلسفه اخلاق حاکم شدند و علاقه و اهتمام به فضایل بهعنوان یک موضوع مستقل برای تأمل و تدبر رو به ضعف نهاد، خواه بهدلیل اینکه مفاهیم روشنگری از فرد، تصور فضیلت را غیرقابل فهم ساخت (4863-61, pp. و 1(Macintyre و خواه بدلیل اینکه سنتهای فضایل نتوانستند پیچیدگی گفتار اخلاقی جدید را همراهی کنند. (1990(Schneewind, .
فراموششدگی فضیلت در میان فلاسفه اخلاق، پس از ظهور مقاله معروف الیزابت آنسکمب12 تحت عنوان «فلسفه اخلاق جدید» (58و2(2891 L تغییر کرد. آنسکمب در آن مقاله استدلال میکند که مفاهیم اصلی فلسفه اخلاق زمانة او، یعنی تکلیف و قانون اخلاقی، دیگر قابل قبول نیست. تصور قانون اخلاقی هیچ معنایی ندارد مگر اینکه ما به یک قانونگذار الهی معتقد باشیم، که بسیاری از ما چنین اعتقادی نداریم و تصور کانتی از عقل که خود قانونگذارِ خود است، حقیقتاً تصوری ناسازوار است. او، با توجه به این موقعیت، استدلال کرده است که ما باید به تبیین ارسطویی از فضایل باز گردیم تا نقطه عزیمتی برای یک فلسفه اخلاق بدیل که ریشه در علمالنفس فلسفی13 احیأ شده دارد، تمهید کنیم. بهتبع آن، السدیرمکاینتایر14 در کتاب پایان فضیلت استدلال کرده است که اخلاق معاصر چیزی بیش از پس ماندههایی جسته و گریخته از سنتهای متقدمتر نیست، و به همین دلیل نمیتواند گفتار اخلاقی را در سطحعمومی یا فلسفی زنده نگهدارد.(87-15 MacIntyre, 4891, pp.) بر طبق دیدگاه وی، تلائم در گفتار اخلاقی فقط در بافت سنتهای جزئی، که بواسطه فضایلی که توصیه و رذایلی که نفی میکنند، فحوای اخلاقی انضمامی به آنها بخشیده شده است، قابل حصول است (204-43(pp. .
تأثیر متعاقب این نویسندگان حاکی از آن است که آنها نوعی نارضایی مشترک نسبت به سمت و سویی که فلسفه اخلاق از آغاز قرن نوزدهم اتخاذ کرده، دارند. بهعلاوه آنها بر علاقه و اهتمامی احیأ شده نسبت به نویسندگان کلاسیک بهعنوان منابعی برای تفکر اخلاقی معاصر اعتماد کرده و به پرورش و تقویت آن علاقه کمک کردهاند. مخصوصاً باز هم ارسطو را به عنوان منبعی برای تفکر اخلاقی مناسب تشخیص دادهاند. این تشخیص هم بر تمایل به بررسی نظریه وی درباره فضایل بر طبق خود آن نظریه، مترتب بوده است و هم به انگیزش تحقیقات فلسفی بیشتر درباره فضایل کمک کرده است.
پیشرفتهای معاصر
از زمان تحقیقات آنسکمب و مکاینتایر، تحقیقات قابل ملاحظهای درباره فضایل و موضوعات وابسته، از جمله مفاد اخلاقی شخصیت، ماهیت حکم، مفاد اخلاقی عواطف، اهمیت التزامها، روابط و نقشهایجزیی برای حیاتاخلاقی صورت گرفته است. بیشتر نویسندگانی که در این مباحثات شرکت داشتهاند، تحقیقات خویش را - حداقل تا حدی - واکنشهایی در مقابل خطاها و تحریفات پدید آمده توسط مکاتب مسلط فلسفه اخلاق میدانستهاند. بههمین دلیل بحث معاصر را میتوان بروفق چیزی که طرفهای مختلف علیه آن واکنش نشان دادهاند، سازماندهی کرد. این امر ممکن است بیش از اندازه سلبی بهنظر برسد، ولی حداقل دارای این مزیت است که چیزی را که نویسندگان مختلف مفاد و مضمون اخلاق فضیلت میدانند، به ما میشناساند. در عین حال، هر طبقهبندی از این قبیل، فقط میتواند راهنمایی تقریبی به چیزی که مجموعهای از مباحثات کاملاً پیچیده است، باشد و بیشتر فیلسوفان عمدة شرکتکننده در این بحث، را میتوان به بیش از یک نحوه طبقهبندی کرد.
یک منظر در این بحث بواسطه این دیدگاه شکل گرفته است که چیزی از بنیاد ناصواب در تصوری از اخلاق که بر جوامع صنعتی امروز حاکم است، وجود دارد. آنسکمب و مک اینتایر هردو به این دیدگاه معتقدند. بطور اخص، آنها بر این اتفاق دارند که ما شبکه سنتی رویهها15 و باورهایی را که فقط در ظرف آن، گفتار اخلاقی متقن ممکن خواهد بود، از دست دادهایم. بنابراین میتوان گفت مفاد مقصود اخلاق فضیلت برای این نویسندگان و اتباع آنها، احیأ یا ساختن شبکهای برای تحلیل هنجاری است که در ظرف آن گفتار اخلاقی متقن عقلانی یکبار دیگر ممکن باشد.
گروه دیگر از فلاسفه هرچند از بسیاری جهات شبیه گروه اول هستند در تلقی خود از مسأله اصلی بحث، با آنها اختلاف نظر دارند. در نظر این نویسندگان مشکل این نیست که مفهوم کلی اخلاق تلائم خود را از دست داده است، بلکه بیشتر این است که رشته دانشگاهی فلسفه اخلاق سمت و سویی غلط پیدا کرده است. متنفذترین طرفداران اینمنظر عبارتند از برنارد ویلیامز16 (1985) و مارتا نوسبام17 (1986)، ولی شماری از دیگر فیلسوفان مهم اخلاقی نیز میتوانند در این فهرست ذکر شوند. این نویسندگان همگی اتفاق نظر دارند که طرح دوران جدید برای دستیابی به نظریهای درباره اخلاق به راهی ناصواب هدایت شده است و باید به نفع تمسکی به برداشت هایی از فضیلت و مفاهیم وابسته، از آن صرف نظر شود. بدین سان، آنها، شاید بهنحو تأسف آوری، به عنوان مخالفان نظریهپردازی اخلاقی18 معرفی شدهاند
= = = = = = = == = = = == = = =
یکى از مباحث عمدهاى که در بحث عدالت مطرح است آن است که کدام یک از حق و خیر را باید مقدم دانست. در این باره لیبرالها برآنند که حق بر خیر مقدم است، در حالى که نظریات سنتى مربوط به عدالت، خیر را مقدم مىدانند. معناى این سخن آن است که در تقریر نظریه اسلام درباره عدالت، خیر مفهوما مقدم دانسته مىشود، به گونهاى که حقوق و وظایف مختلف بر حسب سهمى که در تحقق خیر دارند توجیه خواهند شد. تاکید بر تقدم خیر در نظریه اخلاقى بدان معناست که خیر هم در وحدت بخشیدن به مقولات اخلاقى و هم در توجیه آنها نقش دارد. زیرا کارکرد تمامى مؤلفههاى مختلف اخلاقى آن است که وضع افراد، جوامع و جهان را بهبود بخشند. از این رو، اگر تقدم خیر بر حق را بپذیریم باید قدرى درباره اصلاح و بهبودى که هدف اخلاق است، توضیح دهیم.
به عقیده ارسطو، معیار سنجش خوبى، خوشبختى و سعادت است. زیرا خوشبختى یگانه غایتى است که مطلوب بودن همه چیزهاى دیگر از آن مایه مىگیرد، ولى خود آن نه به سبب چیزى دیگر، بلکه فىنفسه مطلوب است. مقصود از این خوشبختى آن چیزى نیست که لذتگرایان یا فردگرایان به دنبال آنند. ارسطو در توجیه این که خوشبختى غیر از لذت است، مىگوید: زندگى مبتنى بر لذت صرف در مقایسه با زندگى عقلانى، دون پایه است. بدینسان، وقتى که ارسطو در تعریف خوشبختى سخن از شوق به میان مىآورد و مىگوید خوشبختى همان است که انسانها بدان شوق مىورزند، مقصودش شوقى آرمانى است. بىگمان، چنین شوقى به میل و پسند افراد متکى نیست، بلکه مبتنى بر پسندهایى است که عقل عملى بر آنها مهر تایید مىزند و آنها را با سرشت آدمى و کمال و شکوفایى آن سازگار مىداند. این شکوفایى و بهرهگیرى از عقل عملى تنها در عرصه جامعه، دولتشهر امکانپذیر است; زیرا بدون بافت اجتماعى، کسب فضیلت ممکن نیست. از این روست که شوقهاى فردى و یا حتى پسندهاى آرمانى اگر در بافت جامعه جاى نگیرند خیر بدانها محدود نمىشود و از آنها فراتر مىرود. درست همانگونه که با تکیه بر سرشت عقلانى انسان مىتوان لذتگروى را طرد کرد، با بهرهجویى از طبع اجتماعى انسان مىتوان فردگروى را مردود دانست. از دید افلاطون و ارسطو، خیر جامعه مکمل خیر افراد است.
دیدگاه ارسطو درباره خیر فرجامین، متضمن مطالبى است که با دیدگاههاى دینى، بویژه یهودیت، مسیحیت و اسلام، انطباق دارد; گو آن که از دیدگاه ادیان، سعادت فرجامین نه در این نشئه، بلکه در حیات اخروى نهفته است. با این حال، رنوشتحیات اخروى انسان با طرز رفتار او در این جهان رقم مىخورد. بر همین قیاس، ارسطو بر این باور بود که تا آن هنگام که زندگى فرد به پایان نرسیده است، براستى نمىتوان درباره خوشبختى او اظهارنظر کرد. زیرا داشتن زندگى سعادتمندانه به همه رویدادها و از جمله واپسین رویدادهاى زندگى آدمى بسته است. نقطه افتراق میان دیدگاه ارسطو و دیدگاه ادیان این است که سعادت فرجامین در دید ادیان نوعى پاداش زندگى خوب به شمار مىآید، در حالى که در اندیشه یونانیان به صراحت اسمى از این پاداش اخروى به میان نیامده است. عالمان الهیات و متخصصان ادبیات روم باستان در این باره که تا چه میزان مىتوان این دیدگاهها را با هم آشتى داد، اختلاف نظر دارند. تفاوت دیگر تفکر ارسطو با ادیان، مساله شانس است. به نظر ارسطو، کسب فضایل شرط لازم نیل به خوشبختى است نه شرط کافى; زیرا کسى که در اوضاع اسفبار رنج مىبرد هرچند از فضیلتبسیار بهرهمند باشد نمىتواند سعادتمند به شمار آید. در این باره، تفکر دینى با افلاطون و رواقیان، که مىگویند سعادت فرجامین با زندگى یکسره فلاکتبار دنیوى سازوار است، بیشتر هماهنگ است.
عنوان: نمونه سوالات درس اخلاق
قالب بندی:word
تعداد صفحات:13
تعداد سولات:85
تعدادی از سولات
بسمه تعالی
نمونه سوالات امتحانی در اخلاق اسلامی
1-وظیفه اصلی فرا اخلاق چیست؟
الف) بررسی خوب و بد و تحلیل گزاره های آن است. ب) در مفاهیم احکام اخلاقی است.
ج) در اخلاق هنجاری مورد بحث قرار می گیرد. د) افعال اختیاری انسان می باشد.
2- قرآن در برابر مخالفان در دانش اندوزی و پارسایی به چه چیز دعوت کرده؟
الف) به درک مفاهیم ب) دانش اندوزی ج) به خردورز د) از براهین عقلی مدد جسته
3- تقوا سبب می شود که:
الف) انسان بزرگ شود. ب) انسان رفتار اخلاقی انجام دهد.
ج) باطن انسان به پاکی خود بازگردد.
د) ظاهر و باطن انسان را به پاکی و زلالی نخستین خود بازگرداند.
4- روش استدلالی و عقلی جزء کدام اخلاق است.
الف) توصیفی ب) پژوهشی ج) هنجاری د)فرااخلاقی
5- اگر عقل بخواهد درک و شناختی صحیح داشته باشد، چگونه است؟
الف) باید با تمایلات نفسانی بجنگد. ب) دانش کسب کند.
ج) باید تقوا پیشه کند. د) باید از شیاطین بیرونی و درونی آزاد شود .
6- آیا چیزی که بدان علم نداری را باید دنبال کنی؟
الف) برای رسیدن به واقعیت باید دنبال کرد. ب) دنبال کردن آن ضرورت ندارد.
ج) باید دنبال شود تا به کمال رسد.
د) دنبال نشود چون گوش و چشم و قلب مورد پرسش قرار می گیرد.
7- پژوهشی که با گزارشات و اخلاقیات خاصی صورت گیرد، چه روشی دارد؟
الف) تاریخی و نقلی ب) تحلیل و فرااخلاق ج) هنجاری و توصیفی د) تحقیق و مطالعات
8- . ضرورت فراگیری علم از دیدگاه اسلام، ضرورتی ............... است؟
الف) خاص ب) مطلق ج) عام د) مناسب
9- از موانع تحصیل علم واقعی چه چیزی می باشد؟
الف) سپردن و مهار تفکّر به دیگران ب) داشتن اندیشه درست
ج) منشأ اصلی مدپرستی و مدگرایی د) مورد الف و ب صحیح می باشد.
10- حسن فاعلی یعنی چه؟
الف)استعدادخوب ب)تدبر کامل ج) نیت خوب داشتن د)رضایت کافی
عنوان:فلسفه و هدف جهاد
قالب بندی:word
تعداد صفحات:13
محتویات
فلسفه و هدف جهاد
جهاد و آزادی عقیده
چگونگی جنگ
نخستین سؤال : مشروعیت جنگ
جنگ یا تجاوز ؟
جنگ دفاعی
صلح غیر از تسلیم است
در مقابل ظلم
اسلام و صلح
شرایط جنگ
مسلمین در مکه
آیات مطلق درباره جهاد
قاعده حمل مطلق بر مقید
آیات مقید
مبارزه با اختناق
جنگهای صدر اسلام
و . . .
قسمتهایی از متن
فلسفه و هدف جهاد
یکی از مسائل این است که اسلام جهاد را برای چی وضع کرده است ؟ بعضیها معتقدند اساسا در دین نباید جهاد وجود داشته باشد ، در دین نباید قانون جنگ وجود داشته باشد ، چون جنگ بد چیزیست ، دین باید بر ضد جنگ باشد ، نه اینکه خودش قانون جنگ وضع کرده باشد ، و ما میدانیم که یکی از فروع دین اسلام جهاد است . از ما وقتی میپرسند فروع دین چند تا است میگوئیم ده تا ، میگوئیم نماز ، روزه ، خمس ، حج ، جهاد . از جمله مواردیکه مسیحیان فوقالعاده علیه اسلام تبلیغ میکنند همین است
جهاد و آزادی عقیده
میگویند اولا چرا چنین ماده قانونی در دین اسلام وجود دارد و ثانیا مسلمین بواسطه همین اجازه قانونی از طرف اسلام با ملتها وارد جنگ شدند و اسلام را بزور تحمیل کردند . میگویند جهادهای اسلامی همه جهاد تحمیل عقیده بود ، برای این بود که اسلام را بزور تحمیل بکنند و اسلام هم بزور تحمیل شد . میگویند
جهاد با یک اصل عمومی حقوق بشر به نام " آزادی عقیده " مغایرت دارد . تفاوت میان مشرک و غیر مشرک مسئله دیگریکه ما اینجا باید این مسئله را عنوان کنیم این است که در قانون جهاد ، اسلام میان مشرک و غیر مشرک تفاوت قائل شده ، نوعی همزیستی با غیرمشرک را اسلام جایز دانسته است که با مشرک جایز ندانسته است . آیا میان جزیره العرب و غیر جزیره العرب فرق است
مسئله دیگر که باز باید ما طرح کنیم این است که آیا اسلام میان جزیره العرب با غیر جزیره العرب فرق میگذارد ؟ یعنی یک جا را مرکز اصلی خودش تلقی کرده است و در مرکز اصلی خودش نه مشرک میپذیرد و نه اهل کتاب و آن جزیره العرب است ولی در غیر جزیره العرب این مقدار سختگیری ندارد مثلا با مشرک همزیستی میکند و یا با اهل کتاب همزیستی میکند و بالاخره آیا میان جزیره العرب تفاوتی هست یا تفاوتی نیست . شک ندارد که میان مکه و غیر مکه تفاوت است که در آیات قبل از این آیه آمده : « انما المشرکون نجس فلا یقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا
. ولی آیا میان همه جزیره العرب و غیر جزیره العرب تفاوت هست یا نیست ؟ این هم یک مسئله است . پیمان با کفار مسئله دیگر مسئله پیمان با مشرکان است ، آیا میشود مسلمین با آنها پیمان ببندند و قرارداد ببندند و اگر قرارداد بستند قراردادشان محترم است یا محترم نیست ؟ و آیا لازم است محترم بشمارند یا لازم نیست ؟
چگونگی جنگ
بعد هم مسائل دیگری است . در وقتیکه جنگ را اسلام مشروع میکند ، باصطلاح در کیفیت جنگ چه نوع جنگی را جایز میداند ، چه نوع جنگی را جایز نمیداند ؟ باین معنا که آیا مثلا قتل عام را جایز میدانند یا جایز نمیداند ؟ آیا کسانیرا که شمشیر بر نداشتند ، مثل پیرزنها ، بچهها ، افرادیکه
مشغول کار و کسب خودشان هستند ، آیا کشتن اینها را جایز میداند یا جایز نمیداند ؟ اینها همه مسائلی است که باید بحث شود . آیاتیکه راجع بجهاد است در جاهای متعدد قرآن آمده است و ما با توفیق خداوند کوشش میکنیم همه آیاتی را که راجع بجهاد است جمع آوری کنیم تا نظر قرآن را در این راه بدست بیاوریم .
نخستین سؤال : مشروعیت جنگ
مسئله اول درباره اصل مشروعیت جهاد است ، درباره این که آیا صحیح است که در متن یک دین و در متن قانون آن ، قانون جنگ وجود داشته باشد یا نه ؟ معترض میگوید : نه . چون جنگ بد است ، و دین هم همیشه باید مخالف بدیها باشد ، پس باید مخالف جنگ باشد ، یعنی طرفدار صلح باشد . وقتی میخواهد با جنگ مخالف باشد پس نباید قانون جنگ داشته باشد و هیچوقت هم نباید بجنگد . مسیحیها اینجور تبلیغ میکنند . ولی این حرف سست و بی اساس است .
جنگ یا تجاوز ؟
آیا جنگ مطلقا بد است ، حتی در مقام دفاع از یک حق و یا تهاجم و تجاوز بد است ؟ پس باید مورد و منظور جنگ را بدست آورد که برای چه منظور و برای چه هدفی است . یکوقت است که جنگ تهاجم است یعنی مثلا فرد یا ملتی چشم طمع به حقوق دیگران ، مثلا به سرزمین دیگری
میدوزد ، چشم طمع به ثروت مردمی میدوزد و با اینکه تحت تأثیر جاه طلبی فراوان و تفوق طلبی و برتری طلبی قرار میگیرد و ادعا میکند که نژاد من فوق همه نژادهاست و برتر از همه نژادهاست ، پس بر همه نژادهای دیگر باید حکومت بکند .
این هدفها هدفهای نادرست است . جنگی که بخاطر تصاحب سرزمینی باشد ، یا بخاطر تصاحب ثروت مردمی باشد ، یا بخاطر تحقیر مردمی باشد و بر اساس این باشد که این مردم جنس پست ترند و ما جنسبرتر ، و جنس برتر باید بر جنس پستتر حکومت کند این را میگویند تهاجم ، این جنگ مسلما بد است و شک ندارد . جنگ برای تحمیل عقیده را نیز جداگانه رویش صحبت میکنم .
جنگ دفاعی
ولی اگر جنگی برای دفع تهاجم باشد ، دیگری به سرزمین ما تهاجم کرده است ، به مال و ثروت ما چشم دوخته است ، به حریت و آزادی و آقائی ما چشم دوخته و میخواهد سلب کند و میخواهد آقائی خود را بما تحمیل کند ، اینجا دین چه باید بگوید ؟ آیا باید بگوید : جنگ مطلقا بد است ، دست
به اسلحه بردن بد است ، دست به شمشیر بردن بد است ، ما طرفدار صلحیم ! بدیهی است که این سخن مسخره است ، حریف دارد با ما میجنگد ، و ما با کسیکه به ما تهاجم کرده در حالیکه میخواهد ما را بر باید نجنگیم و از خودماندر واقع دفاع نکنیم ببهانه صلح ؟ ! این صلح نیست ، این تسلیم است .
صلح غیر از تسلیم است
اینجا ما نمیتوانیم بگوئیم ما چون طرفدار صلحیم با این جنگ مخالفیم ، این معنایش این است که ما طرفدار ذلت هستیم ، طرفدار تسلیم هستیم . اشتباه نشود این دوتا با یکدیگر از زمین تا آسمان متفاوتند . صلح معنایش این است که همزیستی شرافتمندانه . اما این همزیستی شرافتمندانه نیست ، همزیستی است که از یک طرف عین بی شرفی است بلکه از دو طرف عین بی شرفی است از آنطرف بی شرفی تجاوزگری ، و از این طرف بیشرفی تسلیم شدن
در مقابل ظلم .
پس این مغالطه را باید از میان برد اگر کسی بگوید که من مخالف جنگیم و جنگ مطلقا بد است چه جنگی که تهاجم باشد و چه جنگی که دفاع و مبارزه با تهاجم باشد ، اشتباه کرده است . جنگ تهاجمی قطعا بد است و جنگ بمعنی ایستادگی در مقابل تهاجم قطعا خوب است و از ضروریات زندگی بشر است .
قرآن هم باین مطلب اشاره میکند بلکه تصریح میکند . در یکجا میفرماید : « و لو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الارض »( بقره - 251 ) . در یکجا میفرماید : « لهدمت صوامع و بیع و صلواه و مساجد یذکر فیها اسم الله »( حج - 40 ) . اگر خداوند بوسیله بعضی از افراد بشر ، جلو بعضی
دیگر را نگیرد خرابی و فساد همه جا را میگیرد ، و لهذا تمام کشورهای دنیا نیروی دفاع را برای کشور واجب و لازم میدانند . یک ارتشی که وظیفهاش جلوگیری از تجاوز است وجودش لازم و ضروری است حالا یک کشور ارتش دارد برای تجاوز کردن به دیگران ، یکی ارتش دارد برای دفاع ، نگوئید آنهم که ارتش دارد و تجاوز ندارد زورش نمیرسد اگر داشته باشد آنهم تجاوز میکند
، من باین مطلب کار ندارم ارتش داشتن برای دفاع برای هر کشوری واجب است که آنقدر نیرومند باشد تا جلو تجاوز را بگیرد .
قرآن در این زمینه میگوید : « و اعدوا لهم ما استطعتم من قوه و من رباط
الخیل ترهبون به عدو الله و عدوکم » ( انفال - 60 ) . تا آن حدیکه
میتوانید نیرو تهیه کنید ، قدرت در سرحدهای خودتان متمرکز کنید . رباط
از ربط است ، ربط یعنی بستن ، رباط الخیل یعنی اسبهای بسته . این تعبیر
از آن جهت ذکر شده است که در زمان قدیم از باب اینکه قدرت را بیشتر
اسب تشکیل میداد البته هر زمانی شکل خاصی دارد قرآن میگوید برای اینکه
رعب شما در دل دشمن قرار بگیرد و دشمن خیال تجاوز بساحت شما را در دماغ
خودش ندهد نیرو تهیه کنید و نیرومند باشید .
فرق اسلام و مسیحیت
میگویند مسیحیت این افتخار را دارد که هیچ اسمی از جنگ در مسیحیت
نیست . اما ما میگوئیم اسلام این افتخار را دارد که قانون جهاد دارد ،
مسیحیت که جهاد ندارد چون هیچ چیز ندارد ، جامعه و قانون و تشکیلات
اجتماعی بر اساس مسیحیت ندارد تا قانون جهاد هم داشته باشد ، در
مسیحیت چیزی نیست چهار تا دستور اخلاقی است ، یک سلسله نصیحتها است
از قبیل اینکه راست بگوئید ، دروغ نگوئید ، مال مردمرا نخورید ، این
دیگر جهاد نمی خواهد ، اسلام یک دینی است که وظیفه خودش را و تعهد
خودش را این میداند که یک جامعه تشکیل بدهد ، اسلام آمده
17
جامعه تشکیل بدهد ، آمده کشور تشکیل بدهد ، آمده دولت تشکیل بدهد ، آمده
حکومت تشکیل بدهد ، رسالتش اصلاح جهان است ، چنین دینی نمیتواند
بیتفاوت باشد ، نمیتواند قانون جهاد نداشته باشد ، همچنان دولتش
نمیتواند ارتش نداشته باشد . مسیحیت دائرهاش محدود است و اسلام
دائرهاش وسیع است ، مسیحیت از حدود اندرز تجاوز نمیکند . اما اسلام
تمام شؤون زندگی بشر را زیر نظر دارد ، قانون اجتماعی دارد ، قانون
اقتصادی دارد ، قانون سیاسی دارد ، آمده برای تشکیل دولت ، تشکیل حکومت
، آن وقت چطور میتواند ارتش نداشته باشد ؟ چطور میتواند قانون جهاد
نداشته باشد ؟
اسلام و صلح
پس اینکه یک عده میگویند دین باید همیشه با جنگ مخالف باشد و باید
طرفدار صلح باشد نه طرفدار جنگ ، چون جنگ مطلقا بد است ، اشتباه است
. دین البته باید طرفدار صلح باشد ، قرآن هم میگوید : « و الصلح خیر » .
صلح بهتر است ، اما بایستی طرفدار جنگ هم باشد ، یعنی در آنجا که طرف
حاضر به همزیستی شرافتمندانه نیست و طرف بحکم اینکه ظالم است و
میخواهد به شکلی شرافت انسانی را پایمال کند ما اگر تسلیم بشویم ذلت را
متحمل شدهایم و بیشرافتی را به شکل دیگری متحمل شدهایم . اسلام میگوید :
صلح ، در صورتیکه طرف آماده و موافق با صلح باشد ، اما جنگ ، در
صورتیکه طرف میخواهد بجنگد .
شرایط جنگ
مسئله دوم این است که اسلام در چه شرایطی میگوید جنگ کنید . اولین آیه
ایکه در قرآن در باب جهاد آمده است - به نص و اتفاق جمیع مفسرین - آیه
ایست در سوره حج : « ان الله یدافع عن« الذین آمنوا ان الله لا یحب کل خوان کفور . اذن للذین یقاتلون بانهم
ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر . الذین اخرجوا من دیارهم بغیر حق الا ان
یقولوا ربنا الله و لو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع و بیع
و صلوات و مساجد یذکر فیها اسم الله کثیرا و لینصرن الله من ینصره ان
الله لقوی عزیز . الذین ان مکناهم فی الارض اقاموا الصلوه و آتوا الزکوه
و امروا بالمعروف و نهی عن المنکر و لله عاقبه الامور ».
چه آیات عجیبی است ، اینها اولین آیاتی است که در قرآن راجع به
تشریع جهاد آمده است .
مسلمین در مکه
این مقدمه را عرض کنم : چنانکه میدانیم وحی بر پیغمبر اکرم در چهل
سالگی در مکه نازل شد و سیزده سال در مکه اقامت داشت و در آن سیزده سال
چه خود ایشان و چه اصحاب ایشان فوقالعاده در تحت شکنجه کفار قریش
بودند ، بطوریکه عدهای مجبور شدند پس از استجازه از رسول اکرم از مکه
مهاجرت کنند ، هجرت کردند و رفتند به حبشه . مسلمین مکرر از پیغمبراکرم
اجازه میخواستند که از خودشان دفاع کنند و پیغمبر اکرم تا سیزده سال که
در مکه بود اجازه نداد ، که این هم فلسفهای دارد . تا آنکه کار فوقالعاده
سخت شد و از طرف دیگر اسلام در خارج از مکه نفوذ کرد ، از آنجمله در
مدینه ، و عدهای قلیل از اهل مدینه مسلمان شدند و آمدند و با پیغمبراکرم
بیعت کردند و متعهد شدند که اگر ایشان بمدینه بیایند از ایشان حمایت
کنند . پیغمبر اکرم هجرت کردند و مسلمین هم تدریجا مهاجرت کردند و در
مدینه برای اولین بار یک مرکز مستقل بوجود آمد . سال اول هم اجازه دفاع
داده نشد . در سال دوم هجرت بود که برای اولین بار آیات جهاد که همین آیات است نازل شد . ببینید لحن آیات این است : « ان
الله یدافع عن الذین آمنوا ». خدا از اهل ایمان دفاع میکند خدا خیانت
کارهای کافر پیشه را دوست نمیدارد ، اشاره باینکه اینها بشما خیانت
کردند ، اینها کفران نعمت کردند آنوقت میفرماید : « اذن للذین یقاتلون
بانهم ظلموا ». اجازه داده شد باین مردمی که دیگران به جنگ اینها آمدند
، که بجنگند . یعنی ای مسلمانان حالا که کافران بجنگ شما آمدهاند پس
بجنگید ، این درست حالت دفاع است . چرا این اجازه داده شد بدلیل اینکه
مظلوم باید از خودش دفاع کند بعد هم وعده یاری میدهد : « و ان الله علی
نصرهم لقدیر . الذین اخرجوا من دیارهم بغیر حق الا ان یقولوا ربنا الله
. ما با این مردم که آنها را از شهر و دیار خودشان بناحق بیرون کردند و
جرمی نداشتند جز اینکه میگفتند پروردگار ما خدا است اجازه جهاد میدهیم ،
جرمشان این بود که گفتند : « ربنا الله ». چنین مردمیرا ما اجازه میدهیم
بجنگند .